สัพเพเหระ

ประวัติความเป็นมา

สระบุรี เป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่งแต่โบราณสันนิษฐานว่าตั้งขึ้นประมาณ พ.ศ. ๒๐๙๒ ในรัชสมัยสมเด็จ พระมหาจักรพรรดิ์ การตั้งเมืองนี้ สันนิษฐานว่าพระองค์โปรดเกล้าฯให้แบ่งพื้นที่เขตเมืองลพบุรีกับเมืองนครนายก บางส่วนมารวมกัน ตั้งขึ้นเป็นเมือง สระบุรี ทั้งนี้เพื่อต้องการให้เป็นศูนย์ระดมพลเมืองในยามศึกสงคราม เพราะฉะนั้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา จึงมักพบเรื่องราวของจังหวัดสระบุรีเกี่ยวกับการศึกสงครามอยู่เสมอ สำหรับที่มาของคำว่า “ สระบุรี ” สันนิษฐานว่า เพราะเหตุที่ทำเลที่ตั้งครั้งแรกมีบึงอยู่ใกล้ คือ “บึงหนองโง้ง” เมื่อตั้งเมืองขึ้นจึงได้นำเอาคำว่า “สระ” มารวมเข้ากันกับคำว่า “บุรี” เป็นชื่อเมือง “ สระบุรี ”
สระบุรี อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ประมาณ ๑๐๗ กิโลเมตร แบ่งการปกครองออกเป็น ๑๓ อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง หนองแซง เสาไห้ บ้านหมอ พระพุทธบาท หนองโดน แก่งคอย มวกเหล็ก วังม่วง วิหารแดง หนองแค ดอนพุด และเฉลิมพระเกียรติ มีพื้นที่ทั้งสิ้นประมาณ ๓,๕๗๖ ตารางกิโลเมตร

อาณาเขต

ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดลพบุรี
ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดปทุมธานี และจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดนครราชสีมา และจังหวัดนครนายก
ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และจังหวัดลพบุรี

การเดินทาง

การเดินทาง จากกรุงเทพฯ ไปจังหวัดสระบุรีสามารถเดินทางได้หลายเส้นทาง ได้แก่

• รถยนต์ จากกรุงเทพฯ ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข ๑ ถนนพหลโยธิน ผ่านอำเภอวังน้อย อำเภอหนองแค ตำบลหินกอง ถึงสี่แยกสะพานต่างระดับสระบุรีให้เลี้ยวขวาเข้าถนนมิตรภาพ หรือตรงไปก็จะถึงตัวเมืองจังหวัดสระบุรี
• รถโดยสารประจำทาง จากกรุงเทพฯ มีรถโดยสารประจำทางทั้งรถธรรมดา และรถปรับอากาศของ บริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งสายเหนือ (หมอชิต ๒) ถนนกำแพงเพชร ๒ วันละหลายเที่ยว สอบถามรายละเอียดได้ที่ โทร. ๐ ๒๙๓๖ ๒๘๕๒-๖๖ หรือ www.transport.co.th
• ทางรถไฟ มีบริการเดินรถไฟจากสถานีรถไฟหัวลำโพงไปจังหวัดสระบุรีทุกวัน วันละหลายขบวน ใช้เวลาเดินทางประมาณ ๒ ชั่วโมง และบางขบวนยังสามารถแวะลงได้ที่สถานีแก่งคอย และสถานีมวกเหล็กได้ด้วย สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ หน่วยบริการเดินทาง การรถไฟแห่งประเทศไทย โทร. ๑๖๙๐, ๐ ๒๒๒๐ ๔๓๓๔, ๐ ๒๒๒๐ ๔๔๔๔ (สำรองตั๋วทางโทรศัพท์ล่วงหน้า ๓ วัน ขึ้นไปแต่ไม่เกิน ๖๐ วัน) หรือ www.raiway.co.th

ระยะทางจากอำเภอเมืองสระบุรีไปอำเภอต่าง ๆ

• อำเภอเสาไห้ ๘ กิโลเมตร
• อำเภอเฉลิมพระเกียรติ ๘ กิโลเมตร
• อำเภอแก่งคอย ๑๕ กิโลเมตร
• อำเภอหนองแค ๒๑ กิโลเมตร
• อำเภอหนองแซง ๒๕ กิโลเมตร
• อำเภอพระพุทธบาท ๒๘ กิโลเมตร
• อำเภอวิหารแดง ๒๘ กิโลเมตร
• อำเภอบ้านหมอ ๓๐ กิโลเมตร
• อำเภอมวกเหล็ก ๓๘ กิโลเมตร
• อำเภอหนองโดน ๓๘ กิโลเมตร
• อำเภอดอนพุด ๔๒ กิโลเมตร
• อำเภอวังม่วง ๖๔ กิโลเมตร

ระยะทางจากจังหวัดสระบุรีไปจังหวัดใกล้เคียง

• ลพบุรี ๔๖ กิโลเมตร
• นครนายก ๕๘ กิโลเมตร
• ปราจีนบุรี ๘๖ กิโลเมตร
• นครราชสีมา ๑๕๒ กิโลเมตร

ร้านอาหาร

ร้านจำหน่ายสินค้าพื้นเมืองและของที่ระลึก

จังหวัดสระบุรีมีสินค้าพื้นเมือง และของที่ระลึกมากมายซึ่งนักท่องเที่ยวสามารถนำมาเป็นของฝากได้หลายอย่าง มีวางขายอยู่ตามตลาด และร้านค้าทั่วไปได้แก่

1. ผลิตภัณฑ์อาหาร และนม มีผลิตภัณฑ์จากองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย (อ.ส.ค.) สหกรณ์ โคนมมวกเหล็ก บริษัทเอกชนต่าง ๆ และยังมีเนื้อหวาน เนื้อเค็ม กระหรี่ปั๊บ ผัก และผลไม้ตามฤดูกาล ได้แก่ มะม่วงหนองแซง ส้มเขียวหวาน น้อยหน่า ทับทิม แก้วมังกร องุ่น เป็นต้น หาซื้อได้ที่อำเภอมวกเหล็ก และตามท้องตลาดทั่วไป
2. ผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นเมือง ได้แก่ ผ้าตีนจก ผ้าไหม ผ้ามัดหมี่ ของชาวไทยวน มีที่ตำบลต้นตาล ตำบลท่าช้าง อำเภอเสาไห้
3. องุ่นไร้เมล็ด อำเภอมวกเหล็ก หาซื้อได้ที่ ไร่องุ่นกำนันเม้ง ๑๐๑ ม. ๕ (ทางเข้าบ้านบ่อตะนะ) ตำบลมิตรภาพ โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๔๖๙๓, ๐ ๓๖๓๔ ๑๐๑๕ ไร่น้ำภูฟ้า ตำบลลำพญากลาง โทร. ๐ ๑๒๑๖ ๖๔๑๙ ไร่องุ่นคุณมาลี โทร. ๐ ๓๖๒๒ ๗๐๕๖-๗ ไร่ปภัสรา ชมไร่องุ่น ฟาร์มม้าและฟาร์มนกกระจอกเทศ โทร. ๐ ๓๖๓๖ ๔๑๓๐, ๐ ๓๖๓๖ ๔๔๗๕
4. ผักหวานป่า กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกผักหวานป่า ตำบลสร่างโสก ตำบลหนองบัว อำเภอบ้านหมอ สำนักงานเกษตรอำเภอบ้านหมอ โทร. ๐ ๓๖๒๐ ๑๑๓๗
5. กุนเชียงสมุนไพรเสริมไอโอดีน หมูสวรรค์ หมูทุบ หมูพะโล้ กลุ่มอาชีพแปรรูปผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์ อำเภอมวกเหล็ก โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๑๕๒๑
6. กระยาสารท ตำบลบ้านยาง อำเภอเสาไห้ โทร. ๐ ๓๖๓๓ ๓๒๐๙
7. จักสานผักตบชวา โดยกลุ่มสตรีบ้านโคกคำ ตำบลเมืองเก่า อำเภอเสาไห้ โทร. ๐ ๓๖๓๙ ๑๐๗๔
8. ผลิตภัณฑ์หินอ่อน หาซื้อได้ที่ ตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
9. แชมพู ครีมนวดผม ครีมล้างหน้า สมุนไพร โดยกลุ่มอาชีพสตรีบ้านท่าตูม ตำบลท่าตูม อำเภอแก่งคอย โทร. ๐ ๓๖๓๒ ๐๕๒๙
10. เห็ดฟาง โดยกลุ่มเกษตรกรทำนาวิหารแดง ตำบลวิหารแดง อำเภอวิหารแดง สอบถามได้ที่ บ้านกำนันจรัญ วงศ์ทับทิม โทร. ๐ ๓๖๓๗ ๗๐๗๗
11. น้ำปลาตราปลาสร้อย กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรรมหนองมน ตำบลบ้านหลวง อำเภอดอนพุด ติดต่อได้ที่ บ้านผู้ใหญ่เสนาะ คล้ายดารา โทร. ๐ ๓๖๓๘ ๕๑๒๑
12. มะม่วงหนองแซง ทุกตำบลในอำเภอหนองแซง
13. ดอกไม้ประดิษฐ์จากก้านกล้วย โดยกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรหนองนกชุม อำเภอโคกสะอาด ติดต่อได้ที่ เกษตรอำเภอหนองแซง โทร. ๐ ๓๖๓๖ ๖๐๔๖
14. เนื้อตากแห้ง หาซื้อได้ที่ตลาดจำหน่ายของฝาก อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี
15. กะหรี่ปั๊ป อำเภอมวกเหล็ก อำเภอเมือง และหาซื้อได้ที่ตลาดจำหน่ายของฝากในเขตจังหวัดสระบุรี

สถานที่พัก

(ราคาห้องพักในเอกสารนี้เปลี่ยนแปลงได้ โปรดสอบถามจากโรงแรมก่อนเข้าพัก)

1. อากาศดี รีสอร์ท ๒๙๘ ม.๑ ต.พุแค โทร. ๐ ๓๖๓๖ ๙๑๙๐ จำนวน ๑๕ ห้อง ราคา ๔๐๐ บาท

อำเภอพระพุทธบาท

หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ

1. หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ
2. ประชาสัมพันธ์จังหวัดสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๒๒ ๓๕๐๘ , ๐ ๓๖๒๑ ๑๐๒๕
3. โรงพยาบาลจังหวัดสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๒๑ ๑๐๐๘, ๐ ๓๖๓๑ ๖๕๕๕
4. โรงพยาบาลพระพุทธบาท โทร. ๐ ๓๖๒๖ ๖๑๑๑, ๐ ๓๖๓๒ ๓๒๙๑-๖
5. โรงพยาบาลมิตรภาพเมโมเรียล โทร. ๐ ๓๖๒๑ ๒๑๓๑-๔
6. โรงพยาบาลเกษมราษฎร์ โทร. ๐ ๓๖๓๑ ๕๕๕๕
7. สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๒๑ ๑๐๑๑, ๑๙๑ , ๐ ๓๖๒๑ ๑๐๑๔
8. ตำรวจท่องเที่ยว โทร. ๑๑๕๕
9. ตำรวจทางหลวง โทร. ๑๑๙๓
10. สถานีขนส่งสระบุรี (บขส.) โทร. ๐ ๓๖๒๑ ๑๘๑๐, ๐ ๓๖๒๓ ๐๖๗๖
11. สถานีรถไฟสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๒๑ ๑๐๙๑
12. สถานีรถไฟแก่งคอย โทร. ๐ ๓๖๒๔ ๔๐๒๐
13. สถานีรถไฟบ้านหมอ โทร. ๐ ๓๖๒๐ ๑๓๑๑
    

เทศกาลงานประเพณี

สถานที่ท่องเที่ยว

อำเภอเมือง

1. อุทยานแห่งชาติพระพุทธฉาย เดิมชื่อ อุทยานแห่งชาติเขาสามหลั่น มีพื้นที่ครอบคลุม ๔ อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง แก่งคอย หนองแค และวิหารแดง มีเนื้อที่ประมาณ ๔๔ ตารางกิโลเมตร หรือ ๒๗,๘๕๖ ไร่ ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ ๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๔ ในช่วงประมาณเดือนตุลาคม-มกราคม เป็นช่วงที่อากาศหนาวเย็นเหมาะสำหรับการเดินทางไปท่องเที่ยวพักผ่อน
อุทยานฯ ประกอบด้วยภูเขาน้อยใหญ่ มีที่ราบในหุบเขา ยอดที่สูงที่สุดคือ เขาครก สูงประมาณ ๓๒๙ เมตร เป็นจุดชมวิวที่อยู่สูงที่สุดสามารถมองเห็นภูมิทัศน์ที่สวยงามรอบ ๆ ตัวเมืองสระบุรี และอำเภอใกล้เคียงได้อย่างชัดเจน ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ทหารญี่ปุ่นใช้เป็นที่ส่องกล้องดูความเคลื่อนไหวของฝ่ายตรงข้าม สภาพพื้นที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ สัตว์ป่าที่พบมีอยู่หลายชนิด เช่น ไก่ฟ้า ไก่ป่า เก้ง ลิง หมูป่า และนกชนิดต่าง ๆ เช่น เขียวคราม กระรางหัวหงอก โพระดก บั้งรอกใหญ่ รวมทั้งผีเสื้อนานาชนิด
ภายในบริเวณอุทยานฯ มีน้ำตกหลายแห่ง ได้แก่ น้ำตกสามหลั่น เป็นลานหินกว้างเรียงซ้อนกันเป็นสามชั้นมองดูคล้ายบันได ซึ่งเป็นที่มาของชื่อน้ำตก อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยาน ประมาณ ๓๐๐ เมตร น้ำตกโพธิ์หินดาษ ห่างจากที่ทำการประมาณ ๓๐๐ เมตร เป็นน้ำตกชั้นเดียวเตี้ย ๆ สามารถลงเล่นน้ำได้ บริเวณน้ำตกเป็นลานหินกว้าง มีต้นโพธิ์แผ่กิ่งก้านสาขา และต้นน้ำที่ไหลมายังน้ำตกโพธิ์หินดาดยังไหลไปสู่ น้ำตกโตนรากไทร ซึ่งห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ประมาณ ๔๐๐ เมตร เป็นน้ำตกชั้นเดียวตกลงมาจากหน้าผาหินสูง ๗ เมตร สู่แอ่งน้ำเบื้องล่าง รอบ ๆ แอ่งน้ำมีโขดหินน้อยใหญ่ใช้เป็นที่นั่งชมน้ำตกได้ ทางอุทยานฯ ได้ทำเส้นทางเดินเท้าเชื่อมโยงระหว่างน้ำตกเหล่านี้ ใช้เวลาเดินทางประมาณ ๒-๓ ชั่วโมง โดยไม่ต้องย้อนกลับเส้นทางเดิม น้ำตกจะมีความสวยงามมากที่สุดในช่วงปลายเดือนกรกฎาคม-ต้นเดือนตุลาคม
สถานที่น่าสนใจอื่น ๆ ได้แก่
อ่างเก็บน้ำเขารวก เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดเล็ก มีความจุประมาณ ๕๐,๐๐๐ ลูกบาศก์เมตร อยู่ระหว่างเขารวก และเขาแดง สร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๓ มีที่สำหรับนั่งชมทิวทัศน์ และประกอบกิจกรรมนันทนาการต่าง ๆ เช่น พายเรือคยัค ปั่นเรือถีบ เล่นน้ำ เป็นต้น
อุโมงค์รถไฟพระพุทธฉาย ห่างจากที่ทำการอุทยานประมาณ ๑๒ กิโลเมตรเป็นอุโมงค์รถไฟชนิดทางเดียวกว้าง ๗ เมตร สูง ๗ เมตร ยาว ๑,๑๙๗ เมตร สร้างขึ้นในปี พ.ศ.๒๕๓๗ เป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทยโดยฝีมือคนไทย อยู่บริเวณเขาช่องลิง รอยต่อระหว่างตำบลเจริญธรรม อำเภอวิหารแดง และตำบลหนองปลาไหล อำเภอเมืองจังหวัดสระบุรี
อนุสรณ์สงครามโลกครั้งที่ ๒ ของกองทัพญี่ปุ่น (เขาแดง) ห่างจากที่ทำการอุทยานฯประมาณ ๒ กิโลเมตร เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ ซึ่งในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ทหารญี่ปุ่นได้ยึดครองบริเวณเขาแดงเป็นฐานทัพ และใช้เป็นสถานที่กักขังเชลยด้วย ยังมีร่องรอยของหลุมระเบิดที่ทหารญี่ปุ่นทิ้งไว้ สิ่งปลูกสร้างที่ทหารญี่ปุ่นสร้างไว้ ได้แก่ อุโมงค์บัญชาการ สนามเพลาะตลอดแนวเขา ห้องผู้บัญชาการ ห้องเก็บสมบัติ แนวบังเกอร์
ซากเจดีย์โบราณบนยอดเขาเรดาร์ คาดว่าเป็นเจดีย์ที่สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่ถูกฟ้าผ่าเสียหาย ปัจจุบันก็ยังพอมีร่องรอยให้เห็นอยู่ ความสำคัญทางประวัติศาสตร์อีกอย่างหนึ่งคือ ทหารญี่ปุ่นได้ใช้เขาเรดาร์นี้เป็นที่ตั้งปืนใหญ่ด้วย

นอกจากนั้นยังมีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ๓ เส้นทาง ได้แก่ ๑) เส้นทางเขาแดง ระยะทาง ๑.๖ กิโลเมตร ๒) เส้นทางสามหลั่น-โตนรากไทร ระยะทาง ๓.๒ กิโลเมตร ๓) เส้นทางสามหลั่น-ซับปลากั้ง ระยะทาง ๔.๕ กิโลเมตร เส้นทางสุดท้ายนี้นักท่องเที่ยวสามารถเข้าไปพักค้างแรมได้ ควรแจ้งให้เจ้าหน้าที่อุทยานฯ ทราบก่อนใช้เส้นทางทุกเส้นทาง
ที่พัก และสิ่งอำนวยความสะดวก ทางอุทยานฯ มีบ้านพักไว้บริการนักท่องเที่ยว จำนวน ๓ หลัง ราคา ๖๐๐- ๒,๔๐๐ บาท ค่ายพักแรม พักได้ค่ายละ ๖๐ คน ราคา ๖,๐๐๐ บาท/คืน และสำหรับนักท่องเที่ยวที่นำเต็นท์ไปเอง อุทยานฯ ได้จัดเตรียมที่กางเต็นท์ไว้บริการนักท่องเที่ยว นอกจากนี้ยังมีเรือถีบ และพายเรือแคนูให้เช่า สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ที่ทำการอุทยานฯ โทร. ๐ ๓๖๒๒ ๕๑๗๑-๒ หรือ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่า และพันธุ์พืช บางเขน กรุงเทพฯ โทร. ๐ ๒๕๖๒ ๐๗๖๐ www.dnp.go.th
การเดินทาง อุทยาน ฯ อยู่บนเส้นทางสายกรุงเทพฯ-สระบุรี ทางหลวงหมายเลข ๑ ถนนมิตรภาพ ห่างจากตัวเมืองสระบุรีลงมาทางใต้ประมาณ ๑๖ กิโลเมตร หากมาจากกรุงเทพฯ ให้เลี้ยวขวากลับรถ ช่วงก่อนถึงกิโลเมตรที่ ๑๐๒ เข้าทางหลวงหมายเลข ๓๐๔๒ และ ๓๐๔๖ ตามลำดับเป็นถนนลาดยางประมาณ ๘ กิโลเมตร

1. สวนพฤกษศาสตร์ภาคกลาง

ธารไหลผ่าน เป็นสวนหย่อมรวบรวมพันธุ์พืชไม้ต่าง ๆ ส่วนมากจะเป็นไม้พื้นบ้าน ประกอบด้วยพรรณไม้ต่าง ๆ ๓๕ วงศ์ พรรณไม้ในวรรณคดี และพรรณไม้สมุนไพร สวนพฤกษศาสตร์จัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๔ เป็นสวนพฤกษศาสตร์แห่งแรกของประเทศไทย เป็นแหล่งรวบรวมและศึกษาวิจัยพันธุ์พืชรวมทั้งเผยแพร่และให้บริการความรู้ในด้านต่าง ๆ เกี่ยวกับพืช และเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ เปิดให้เข้าชมทุกวัน ระหว่างเวลา ๐๘.๐๐-๑๘.๐๐ น. ไม่เสียค่าเข้าชม สอบถามรายละเอียด โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๗๔๕๗

4. วัดพะเยาว์ ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำป่าสัก หมู่ ๑ ตำบลศาลารีไทย ด้านหลังวัดมีถนนสายปากบาง-สระบุรีผ่าน มีพระพุทธรูปทองคำ สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมประดิษฐานอยู่กลางบริเวณวัดร้างแห่งหนึ่งในอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดให้อัญเชิญมาไหว้ เป็นพระประธานในเมืองสระบุรี ชาวสระบุรีเคารพนับถือเป็นอย่างมาก

นอกจากนี้พระพุทธรูปทองคำวัดพระเยาว์ยังเป็นประติมากรรมอันยิ่งใหญ่สิ่งหนึ่ง ของกรุงศรีอยุธยา จึงเชื่อกันว่าน่าจะสร้างขึ้นในรัชสมัยของพระมหากษัตริย์พระองค์หนึ่งในจำนวน ๒ พระองค์ คือ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ พระพุทธรูปทองคำวัดพะเยาว์นี้มีพุทธลักษณะที่งดงามมาก พระวรกายสมสัดส่วน สง่างาม ประทับนั่งในปางสมาธิแบบขัดสมาธิราบ ประทับนั่งในลักษณะที่ดูองอาจ แฝงไว้ด้วยลักษณะเข้มแข็ง

ปัจจุบันได้มีผู้ศรัทธาพร้อมใจกันสร้างวิหารจัตุรมุขขึ้นไว้เพื่อเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปทองคำองค์นี้ให้เป็นสง่าราศีและเป็นที่เชิดหน้าชูดาแก่ชาวเมืองสระบุรีสืบไป

การเดินทาง ใช้เส้นทางสายสระบุรี-บ้านยาง แล้วเลี้ยวขวาตรงข้ามสะพานแม่น้ำป่าสักและเข้าไปอีกประมาณ ๑๐๐ เมตร รวมระยะทางจากตัวเมืองสระบุรีประมาณ ๙ กิโลเมตร

2. วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร ตั้งอยู่ที่ตำบลขุนโขลน ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ ๒๘ กิโลเมตร มีทางเลี้ยวซ้ายก่อนถึงอำเภอพระพุทธบาทเข้าไปประมาณ ๑ กิโลเมตร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก สร้างขึ้นเมื่อ ปี พ.ศ. ๒๑๖๗ ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ปูชนียสถานที่สำคัญคือ "รอยพระพุทธบาท" ที่ประทับไว้บนแผ่นหินเหนือไหล่เขาสุวรรณบรรพต หรือเขาสัจจพันธคีรี รอยพระบาทมีความกว้าง ๒๑ นิ้ว ยาว ๖๐ นิ้ว ลึก ๑๑ นิ้ว ค้นพบในสมัยพระเจ้าทรงธรรม พระองค์ทรงเห็นว่าเป็นรอยพระบาทตามลักษณะ ๑๐๘ ประการ จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างมณฑปชั่วคราว ครอบรอยพระพุทธบาทไว้ ต่อมาได้มีการสร้างต่อเติมกันอีกหลายสมัย และยังพบรอยจารึกพระปรมาภิไธยย่อ จปร. ที่ก้อนหินขนาดใหญ่ สูงจากพื้น ๑๖๐ เซนติเมตร เมื่อครั้นเสด็จนมัสการรอยพระพุทธบาท

ลักษณะของพระมณฑป เป็นอาคารรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ประกอบเครื่องยอดรูปปราสาท ๗ ชั้น มุงกระเบื้องเคลือบสีเขียว มีซุ้มบันแถลงประดับทุกชั้น มีเสาย่อมุมไม้สิบสอง ปิดทองประดับกระจกโดยรอบ ฝาผนังด้านนอกปิดทองประดับกระจกเป็นรูปเทพพนม พุ่มข้าวบิณฑ์ บานประตูพระมณฑปเป็นงานศิลปกรรมประดับมุกชั้นเยี่ยมของเมืองไทย พื้นภายในปูด้วยเสื่อเงินสาน ทางขึ้นพระมณฑปเป็นบันไดนาคสามสาย ซึ่งหมายถึง บันไดเงิน บันไดทอง และบันไดแก้ว ที่ทอดลงจากสวรรค์ หัวนาคที่เชิงบันไดหล่อด้วยทองสำริด เป็นนาค ๕ เศียร บริเวณรอบมณฑปมีระฆังแขวนเรียงราย เพื่อให้ผู้ที่มานมัสการได้ตีเป็นการแผ่ส่วนกุศลแก่เพื่อนมนุษย์ทั้งหลาย ส่วนพระอุโบสถ และพระวิหารต่าง ๆ ที่อยู่รายรอบ ล้วนสร้างตามแบบศิลปกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยา และตอนต้นกรุงรัตนโกสินทร์
นอกจากนี้ ในบริเวณวัดยังมี พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระพุทธบาท (วิหารหลวง) ซึ่งเป็นที่เก็บรวบรวมศิลปวัตถุอันมีค่า อาทิ เครื่องทรงสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม เครื่องลายครามสังคโลก เครื่องทองสำริดโบราณ ศาสตราวุธโบราณ รอยพระพุทธบาทจำลอง ยอดมณฑปพระพุทธบาทเก่า พัดยศของพระสมัยต่าง ๆ และท่อประปาสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช วิหารหลวงจะเปิดให้ชมเฉพาะช่วงที่มีงานเทศกาลนมัสการพระพุทธบาท ซึ่งปกติจัดให้มีปีละ ๒ ครั้ง คือขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๓ จนถึงแรม ๑ ค่ำ และขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๔ จนถึงแรม ๑ ค่ำ อัตราค่าเข้าชม คนไทย ไม่เสียค่าเข้าชม ชาวต่างประเทศ คนละ ๓๐ บาท

4. พระตำหนักธารเกษม อยู่ที่ตำบลขุนโขลน ระหว่างธนาคารกรุงเทพ สาขาพระพุทธบาทและสถานสงเคราะห์เด็กหญิงสระบุรี ตั้งอยู่ริมธารทองแดงซึ่งเป็นลำธารไหลผ่านพระพุทธบาท เป็นที่ซึ่งมีแมกไม้ร่มรื่น เป็นที่สำราญพระราชหฤทัย พระตำหนักสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๑๗๖ ในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง เพื่อใช้เป็นที่ประทับเวลาเสด็จมานมัสการพระพุทธบาท ปัจจุบันเหลือเพียงแต่ฐาน

ธารทองแดงเกิดจากเขาธารทองแดงในเขตอำเภอพระพุทธบาท แล้วไหลไปทางอำเภอหนองโดน ตามพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม ๒ กล่าวว่า สมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดให้สร้างพระตำหนักริมธาร ได้มีการขุดพบท่อน้ำสามตาที่ริมลำธาร (ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑสถานพระพุทธบาท) ท่อนี้เป็นข้อต่อเหมือนข้อต่อน้ำประปาปัจจุบัน แต่ใหญ่กว่ามากเป็นท่อทำด้วยทองแดงขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒๐ เซนติเมตร และในบริเวณธารทองแดงนี้ยังพบที่กั้นน้ำที่ระบายน้ำมาใช้ในพระตำหนักท้ายพิกุล เป็นเขื่อนก่อด้วยอิฐถือปูน ซึ่งเป็นซากโบราณสถาน ที่สร้างมาแต่สมัยอยุธยา ปัจจุบันนี้ยังคงสภาพเป็นลำธารแต่ตื้นเขินมากแล้ว ที่ริมลำธารมีแนวเขื่อนก่ออิฐถือปูนปรากฏอยู่

7. ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวเชิงนิเวศเจ็ดคด-โป่งก้อนเส้า มีพื้นที่ ๑๓,๗๕๐ ไร่ ตั้งอยู่ที่ตำบลท่ามะปราง มีความอุดมสมบูรณ์และหลากหลายทางชีวภาพทั้งพันธุ์พืชและสัตว์ป่านานาชนิด มีพื้นที่ติดต่อกับด้านตะวันตกของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ประกอบด้วยป่าหลายชนิด ได้แก่ ป่าดิบแล้ง ป่าดงดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ และทุ่งหญ้า ก่อให้เกิดความหลากหลายของพันธุ์พืช เป็นต้นกำเนิดของน้ำตกต่าง ๆ ในพื้นที่ พันธุ์ไม้ที่พบมีจำพวกพืชสมุนไพร เช่น พญามีฤทธิ์ ม้ากระทืบโรง กราวเครือ ว่าน รวมทั้งเห็ดชนิดต่าง ๆ เช่น เห็ดแชมเปญ เห็ดปากหมูฯ สัตว์ป่าที่อาศัยอยู่ในบริเวณ ได้แก่ ช้างป่า กระทิง หมี กวาง เก้ง นางอาย อีเห็น กระจง หมูป่า และ นกอีกประมาณ ๑๕๘ ชนิด เช่น โพระดก หัวขวาน กระแตแต้แวด ปรอด ขุนแผน ฯลฯ บินข้ามไปมาระหว่างศูนย์ฯ กับเขาใหญ่

จากที่ทำการมีเส้นทางเดินป่าไปยังน้ำตกต่าง ๆ แบ่งเป็นวงรอบ ได้แก่ รอบเล็ก (น้ำตกเจ็ดคดเหนือ) ระยะทาง ๑.๒ กิโลเมตร ใช้เวลาเดินประมาณ ๑ ชั่วโมง ค่าบริการ ๑๕๐ บาท / เจ้าหน้าที่นำทาง ๑ คน / นักท่องเที่ยว ๑๐ คน รอบกลาง (น้ำตกเจ็ดคดเหนือ กลาง ใต้) น้ำตกเจ็ดคดเหนือ เป็นน้ำตกสูง ๔ ชั้น รายล้อมด้วยป่าไผ่ ในช่วงเดือนธันวาคมตามลำห้วยจากน้ำตกจะมีดอกไม้ขึ้นตลอดเส้นทาง เดินลงมาทางทิศใต้ตามลำห้วยเจ็ดคดประมาณ ๑๕๐ เมตร จะพบ น้ำตกเจ็ดคดกลาง ซึ่งเป็นน้ำตกชั้นเดียว มีแอ่งน้ำขนาดใหญ่ให้ลงเล่นน้ำได้ หากเดินต่อไปอีกประมาณ ๑๕๐ เมตร ก็จะถึง น้ำตกเจ็ดคดใต้ เป็นน้ำตกชั้นเดียวที่มีความสวยงาม สูงประมาณ ๔๐ เมตร เป็นน้ำตกที่ตกลงมาตั้งฉากกับลำห้วยเจ็ดคด สองข้างทางของลำห้วยเจ็ดคดเต็มไปด้วยต้นไม้นานาพันธุ์ เช่น เอื้องหมายนา ดอกพนมสวรรค์ ต้นไคร้น้ำ เฟิร์นก้านดำ กระแตไต่ไม้ ฯลฯ และสัตว์นานาชนิด เช่น ปูหิน แมลงปอ น้ำตก และผีเสื้อหลากสีสัน ระยะทาง ๓ กิโลเมตร ใช้เวลาเดินประมาณ ๒ ชั่วโมง ๓๐ นาที ค่าบริการ ๒๐๐ บาท รอบใหญ่ (น้ำตกเจ็ดคดเหนือ กลาง ใต้ และน้ำตกเจ็ดคดใหญ่) เป็นเส้นทางที่สวยที่สุด น้ำตกเจ็ดคดใหญ่ จะมีน้ำตลอดทั้งปี ซึ่งน้ำตกอื่น ๆ จะมีน้ำเฉพาะในช่วงฤดูฝน เส้นทางนี้มีระยะทางเดิน ๔ กิโลเมตร ใช้เวลาเดินประมาณ ๔ ชั่วโมง ค่าบริการ ๓๐๐ บาท และมีเส้นทางไปยังน้ำตกอื่น ๆ ได้แก่ น้ำตกเขาแรด เป็นเส้นทางที่ค้างคืนได้ ระยะทาง ๖ กิโลเมตร ค่าบริการ ๔๐๐ บาท น้ำตกโกรกอีดก เป็นน้ำตกที่สวยงามมากและมีความสูงถึง ๗ ชั้น หรือประมาณ ๓๕๐ กว่าเมตร เหมาะสำหรับผู้ที่รักการผจญภัย ต้องเดินเท้าเข้าไปเนื่องจากเส้นทางเข้าถึงน้ำตกค่อนข้างยากลำบาก ใช้ระยะเวลาประมาณ ๗-๘ ชั่วโมง นักท่องเที่ยวต้องมีอุปกรณ์พร้อมและมีร่างกายที่แข็งแรง แต่ก็คุ้มค่าเพราะน้ำตกโกรกอีดก โดยเฉพาะชั้นที่ ๖ และ ๗ เป็นชั้นที่มีความสวยงามเป็นพิเศษ เส้นทางนี้จุดเริ่มเดินอยู่ที่บ้านตะโกด้าน อยู่ห่างจากศูนย์ประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ต้องมาถึงศูนย์ก่อน ๗ โมงเช้า สามารถค้างคืนได้ ค่าบริการ ๔๐๐ บาท

เส้นทางศึกษาธรรมชาติ มีอยู่ด้วยกัน ๓ เส้นทาง ได้แก่ เส้นทางที่ ๑ จากจุดชมวิวซึ่งตั้งอยู่ห่างจากที่ทำการฯ ๑๒ กิโลเมตร และสามารถชมทิวทัศน์พระอาทิตย์ตกยามเย็นได้ ไปอ่างเก็บน้ำซับป่าว่าน ระยะทาง ๑.๕ กิโลเมตร ใช้เวลา ๑ ชั่วโมงครึ่ง เส้นทางที่ ๒ จากอ่างเก็บน้ำซับป่าว่าน ไปน้ำตกหินดาดเป็นน้ำตกชั้นเดียว แต่กว้าง บริเวณโดยรอบดารดาษด้วยพรรณไม้ที่สวยงาม เช่น กล้วยไม้ ลิ้นมังกร ดอกเทียน เป็นต้น และไปยังน้ำตกคลองผักหนาม กลับมายังอ่างเก็บน้ำซับป่าว่าน ระยะทาง ๔ กิโลเมตร ใช้เวลา ๔ ชั่วโมง เส้นทางที่ ๓ จากอ่างเก็บน้ำซับป่าว่านไปน้ำตกเจ็ดคดเหนือ เจ็ดคดกลาง เจ็ดคดใต้ กลับมายังอ่างเก็บน้ำซับป่าว่าน ระยะทาง ๔ กิโลเมตร ใช้เวลา ๔ ชั่วโมง

น้ำตกอื่น ๆ ที่พบในพื้นที่และบริเวณใกล้เคียงมีความงามแตกต่างกันไป น้ำตกที่สำคัญ ได้แก่ น้ำตกเขาแคบ เป็นน้ำตก ๗ ชั้น สูง ๓๐ เมตร สวยงามมาก ช่องที่น้ำตกลงมาเป็นช่องแคบ น้ำจึงทิ้งตัวลงมาเป็นสาย และกระแทกก้อนหินเบื้องล่าง แตกกระจายเป็นฝอย อ่างน้ำตกใหญ่และลึกเห็นน้ำเป็นสีเขียวมรกต น้ำตกโกรกฝาผนัง อยู่ใกล้ ๆ กับน้ำตกโกรกอีดก มีความสูงประมาณ ๒๐ เมตร มีลักษณะเป็นหน้าผาชันเหมาะสำหรับผู้ที่ชอบความโลดโผน น้ำตกซับป่าว่าน เป็นน้ำตกที่ไม่สูงนัก ต้นน้ำเกิดจากอ่างเก็บน้ำของโครงการฯ เหมาะที่จะเดินท่องเที่ยวในช่วงฝนตก หรือช่วงที่มีน้ำมาก เพราะบริเวณเส้นทางของน้ำตกปลอดภัยจากน้ำป่าและเป็นทางราบเดินสบาย แต่ละชั้นของน้ำตกมีลานกว้างให้นั่งพักผ่อนหย่อนใจ นอกจากกิจกรรมเดินป่าแล้วทางศูนย์ยังจัดกิจกรรมส่องสัตว์เป็นระยะทาง ๑ กิโลเมตร

ที่พักและสิ่งอำนวยความสะดวก มีบ้านพักจำนวน ๒๘ หลัง มีเต็นท์ให้เช่า ราคา ๑๐๐ บาท/คน/คืน และ ถุงนอนราคา ๕๐บาท/คน/คืน นักท่องเที่ยวต้องเตรียมเสบียงมาเอง แต่ห้ามก่อไฟในบริเวณ อนุญาตให้ใช้เตาปิกนิก หรือเตาถ่านได้

การเดินทาง หากไปจากตัวเมืองสระบุรี ไปตามทางหลวงหมายเลข ๒ ถนนมิตรภาพ ทางเข้าศูนย์จะอยู่ฟากขวามือ ตรงข้ามกับบริษัท Furukawa จำกัด เข้าไปประมาณ ๑๗ กิโลเมตร มีป้ายบอกทางชัดเจน สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวเชิงนิเวศเจ็ดคด-โป่งก้อนเส้า หมู่ที่ ๕ ตำบลท่ามะปราง อำเภอแก่งคอย อำเภอสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๒๒ ๗๑๕๖, ๐ ๙๒๓๗ ๘๖๕๙ หรือสำนักงานป่าไม้เขตสระบุรี ตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสระบุรี โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๗๑๐๕-๖ ต่อ ๔๐๐, ๕๐๑ ในวันและเวลาราชการ

3. อุทยานแห่งชาติน้ำตกเจ็ดสาวน้อย อยู่ในเขตตำบลมวกเหล็ก ทางเข้าทางเดียวกับน้ำตกมวกเหล็ก เป็นทางลาดยางต่อไปอีก ๙ กิโลเมตร เป็นน้ำตกที่ไหลลดหลั่นมาตามแนวลำธาร มีประมาณ ๗ ชั้น แต่ละชั้นมีความสูงราว ๔ เมตร แอ่งน้ำมีบริเวณที่เล่นน้ำกว้าง และร่มรื่น

ตามเส้นทางสายมวกเหล็ก เส้นทางหลวงหมายเลข ๒๒๒๔ จะเป็นลำธารเรียบไปตลอดเส้นทางและมี รีสอร์ทของเอกชนหลายแห่งตั้งเรียงรายอยู่ริมธารน้ำตก

5. ถ้ำดาวเขาแก้ว ตั้งอยู่ที่ตำบลพญากลาง ห่างจากอำเภอมวกเหล็กประมาณ ๓๘ กิโลเมตร หรือจากตัวอำเภอเมืองไปประมาณ ๗๕ กิโลเมตร ไปทางเดียวกับน้ำตกเจ็ดสาวน้อยอยู่เลยไปอีกประมาณ ๓๐ กิโลเมตร มีป้ายบอกทางตลอด จากทางหลวงหมายเลข ๒๒๒๔ มีทางแยกซ้ายเข้าไปเป็นลูกรังประมาณ ๕ กิโลเมตร ผู้ที่จะชมถ้ำต้องปีนบันไดจากเชิงเขาไปถึงปากถ้ำประมาณ ๑๐๐ เมตร ลักษณะแปลกของถ้ำนี้ คือ มีจุดสีแดง สีดำ และสีน้ำตาลอยู่ที่เพดานถ้ำ มีหินงอก หินย้อย และมีฝูงค้างคาวอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

นอกจากนี้ที่อำเภอมวกเหล็กยังมีไร่องุ่นที่ให้นักท่องเที่ยวเข้าชมได้ตลอดทั้งปี คือ ชิมองุ่นสด ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากองุ่น เช่น ไวน์ องุ่นไร้เมล็ด น้ำองุ่น องุ่นหยี แยมองุ่น องุ่นอบแห้ง องุ่นกวน เป็นต้น หรือ จะร่วมกิจกรรมเก็บองุ่นก็ได้ ไร่องุ่นที่เปิดสำหรับนักท่องเที่ยว ได้แก่ ไร่องุ่นกำนันเม้ง โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๔๖๙๓ ไร่องุ่นคุณมาลี โทร. ๐ ๓๖๒๒ ๗๐๕๖-๗, ๐ ๑๘๕๓ ๕๘๙๓ หรือ สวนองุ่นภูอมรและไวน์องุ่นภูอมรโทร. ๐ ๓๖๓๒ ๗๑๘๓, ๐ ๑๙๐๖ ๙๓๗๓ องุ่นไร้เมล็ด หาซื้อได้ที่ ไร่องุ่นกำนันเม้ง ๑๐๑ หมู่ ๕ (ทางเข้าบ้านบ่อตะนะ) ตำบลมิตรภาพ อำเภอมวกเหล็ก โทร. ๐ ๓๖๓๔ ๔๖๙๓, ๐ ๓๖๓๔ ๑๐๑๕ ไร่น้ำภูฟ้า ตำบลลำพญากลาง อำเภอมวกเหล็ก โทร.๐ ๑๒๑๖ ๖๔๑๙ การเดินทาง ไร่องุ่นจะอยู่ตามเส้นทางสาย ๒๐๘๙ เส้นมวกเหล็ก-วังม่วง

3. ทุ่งทานตะวัน ตั้งอยู่ที่บริเวณเขตติดต่อระหว่างจังหวัดลพบุรี และสระบุรี ตามเส้นทางสายพัฒนานิคม-วังม่วง มีการทำไร่ทานตะวันกันมาก ในช่วงฤดูหนาวราวเดือนพฤศจิกายน-ธันวาคม ริมฝั่งถนนจะสะพรั่งไปด้วยสีเหลืองของดอกทานตะวัน เป็นที่สะดุดตาแก่ผู้ผ่านมาบริเวณนี้เป็นอย่างมาก สอบถามรายละเอียดได้ที่ เกษตรอำเภอวังม่วง โทร. ๐ ๓๖๓๕ ๙๐๒๑

ทานตะวันเป็นพืชตระกูลถั่ว ประเภทเดียวกับเบญจมาศ คำฝอย ดาวเรือง บัวตอง ซึ่งเป็นพืชล้มลุกชอบแสงแดดจัด ทนต่อความแห้งแล้งได้ดี ต้องการน้ำน้อย และเป็นพืชอายุสั้น นิยมปลูกหลังฤดูฝนประมาณเดือนกันยายนเป็นต้นไป จึงเหมาะแก่การปลูกทดแทนข้าวนาปรังหรือพืชชนิดอื่น ๆ ทานตะวันเป็นพืชเศรษฐกิจที่นอกจากจะได้ประโยชน์จากการเก็บเกี่ยวแล้ว ยังนำมาซึ่งรายได้จากการท่องเที่ยว เพราะเมื่อดอกทานตะวันบานนับพันนับหมื่นไร่ กลายเป็นท้องทุ่งดอกไม้สีทองอร่ามที่งดงามกว้างไกลสุดสายตา สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวนับแสนคนจากทั่วประเทศให้เดินทางมาเที่ยวชมและถ่ายภาพเก็บไว้เป็นที่ระลึก

ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากทานตะวันมีอยู่หลายอย่าง อาทิ เมล็ดทานตะวันอบแห้ง คุกกี้ทานตะวัน ข้าวเกรียบ ข้าวตังทานตะวัน น้ำผึ้งดอกทานตะวัน เกสรผึ้ง นมผึ้ง และเครื่องจักสานใบลานที่ขึ้นชื่อ เป็นต้น