สัพเพเหระ

ประวัติความเป็นมา

ปราจีนบุรี เป็นจังหวัดชายแดนอยู่ทางทิศด้านตะวันออก ห่างจากกรุงเทพฯ ประมาณ ๑๓๕ กิโลเมตร มีเนื้อที่ทั้งสิ้นประมาณ ๔,๗๖๒ ตารางกิโลเมตร เคยเป็นดินแดนที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดี และต่อเนื่องมาจนถึงสมัยลพบุรีประมาณ ๘๐๐ ปี ดังปรากฏหลักฐานเป็นซากเมืองโบราณที่เรียกว่า “เมืองศรีมโหสถ” ที่ตำบลโคกปีบ อำเภอศรีมโหสถ และทางด้านทิศตะวันออกของเมืองศรีมโหสถ บริเวณบ้านโคกขวาง อำเภอศรีมหาโพธิ ยังพบชุมชนโบราณอายุร่วมสมัยเดียวกันกับเมืองศรีมโหสถ บริเวณซากเมืองโบราณเหล่านี้มีซากโบราณสถานที่ใช้ประกอบพิธีกรรม ศาสนกิจ และโบราณวัตถุ ได้แก่ พระพุทธรูป เทวรูป เครื่องปั้นดินเผา เครื่องสำริด ซึ่งเป็นเครื่องมือ และเครื่องใช้กระจัดกระจายอยู่ทั่วไป
ต่อมาศูนย์กลางความเจริญได้ย้ายมาตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำบางปะกงดังเช่นปัจจุบัน ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เรียกว่า “เมืองปราจีน” ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นก็ยังเรียกว่า “เมืองปราจิณ” หรือ “มณฑลปราจิณ” จวบจนในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดระเบียบการปกครองแผ่นดินตามแบบต่างประเทศ มณฑลปราจิณได้ถูกยุบเลิก คงมีฐานะเป็นเพียงหัวเมืองเมืองหนึ่ง ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนคำว่า “เมือง” เป็น “จังหวัด” จึงมีชื่อเรียกใหม่ว่า จังหวัดปราจีนบุรี
จังหวัดปราจีนบุรี

แบ่งการปกครองออกเป็น ๗ อำเภอ คือ อำเภอเมือง อำเภอบ้านสร้าง อำเภอประจันตคาม อำเภอศรีมโหสถ อำเภอศรีมหาโพธิ อำเภอกบินทร์บุรี และอำเภอนาดี

อาณาเขต

ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดนครราชสีมา
ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดฉะเชิงเทรา
ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดสระแก้ว
ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดนครนายก

การเดินทาง

รถไฟ การรถไฟแห่งประเทศไทย มีบริการขบวนรถไฟโดยสาร (รถธรรมดา) สายกรุงเทพฯ-ปราจีนบุรี วันละ 4 ขบวน เที่ยวแรกเวลา 05.55 น., 08.00 น., 09.40 น. และ 15.25 น. โดยออกจากสถานีรถไฟหัวลำโพงทุกวัน สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ การรถไฟแห่งประเทศไทย โทร. 0 2621 8701, 1690 หรือที่เว็บไซต์ www.railway.co.th
อัตราค่าโดยสาร
สถานีต้นทาง กรุงเทพ
สถานีปลายทาง ปราจีนบุรี
ระยะทาง 122 กิโลเมตร
อัตราค่าโดยสาร (ไม่รวมค่าธรรมเนียม) : บาท
ชั้นที่1 115 บาท
ชั้นที่ 259 บาท
ชั้นที่ 326 บาท
รถโดยสารประจำทาง
บริษัท ขนส่ง จำกัด มีบริการรถโดยสารประจำทาง ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต ถนนกำแพงเพชร 2 ทุกวัน วันละหลายเที่ยว ทั้งรถโดยสารธรรมดา และรถโดยสารปรับอากาศ สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ โทร. 0 2936 2852-66, 0 2936 2816 (จองตั๋ว), สถานีขนส่งจังหวัดปราจีนบุรี โทร. 0 3721 1292 หรือที่เว็บไซต์ www.transport.co.th เส้นทางเดินรถมี 2 เส้นทาง คือ
1. กรุงเทพฯ-หินกอง-นครนายก-ปราจีนบุรี เป็นรถโดยสารปรับอากาศชั้น 1 และชั้น 2 สาย 58, 59 เที่ยวแรกเวลา 04.50 น. เที่ยวสุดท้ายเวลา 21.00 น. รถออกทุก 30 นาที ค่าโดยสารรถปรับอากาศชั้น 1 คนละ 110 บาท ค่าโดยสารรถปรับอากาศชั้น 2 คนละ 85 บาท
2. เส้นทางกรุงเทพฯ-องครักษ์-นครนายก-ปราจันบุรี เป็นรถโดยสารปรับอากาศชั้น 1 และชั้น 2 สาย 920 เที่ยวแรกเวลา 05.25 น. เที่ยวสุดท้ายเวลา 18.25 น. ค่าโดยสารปรับอากาศชั้น 1 คนละ 92 บาท รถปรับอากาศ ชั้น2 คนละ 71 บาท
อัตราค่าโดยสาร
เส้นทาง กรุงเทพ - ปราจีนบุรี
บริษัทเดินรถ บริษัท ขนส่ง จำกัด (บขส.)
ประเภทรถ รถมาตรฐาน 1(ข) 40 ที่นั่ง
ระยะเวลา 3 ชั่วโมง
ค่าโดยสาร 110 บาท

ระยะทางจากอำเภอเมืองปราจีนบุรีไปยังอำเภอต่าง ๆ
อำเภอบ้านสร้าง ๒๐ กิโลเมตร อำเภอศรีมโหสถ ๒๐ กิโลเมตร
อำเภอศรีมหาโพธิ ๒๑ กิโลเมตร อำเภอประจันตคาม ๓๐ กิโลเมตร
อำเภอกบินทร์บุรี ๖๐ กิโลเมตร อำเภอนาดี ๗๘ กิโลเมตร

ระยะทางจากจังหวัดปราจีนบุรีไปยังจังหวัดใกล้เคียง
นครนายก ๒๙ กิโลเมตร ฉะเชิงเทรา ๗๖ กิโลเมตร
สระแก้ว ๙๘ กิโลเมตร ระยอง ๑๘๖ กิโลเมตร
นครราชสีมา ๑๙๔ กิโลเมตร จันทบุรี ๒๔๕ กิโลเมตร
นอกจากนั้นที่บริเวณสี่แยกเนินหอมมีรถโดยสารประจำทาง หรือจะเช่ารถไปยังแก่งหินเพิง หรือ น้ำตกต่าง ๆ และสถานที่ท่องเที่ยวอื่นๆ ได้

ร้านอาหาร

อำเภอเมือง

อำเภอบ้านสร้าง

อำเภอศรีมโหสถ

อำเภอศรีมหาโพธิ

อำเภอประจันตคาม

อำเภอกบินทร์บุรี

อำเภอนาดี

ร้านจำหน่ายสินค้าพื้นเมืองและของที่ระลึก

สถานที่พัก

(ราคาห้องพักในเอกสารนี้เปลี่ยนแปลงได้โปรดสอบจากโรงแรมก่อนเข้าพัก )

อำเภอเมือง

อำเภอศรีมหาโพธิ

อำเภอประจันตคาม

อำเภอกบินทร์บุรี

อำเภอนาดี

หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ

• สำนักงานจังหวัดปราจีนบุรี โทร. ๐ ๓๗๔๕ ๔๐๐๕-๖
• ประชาสัมพันธ์จังหวัด โทร. ๐ ๓๗๔๕๔๐๕๘-๙
• ที่ว่าการอำเภอนาดี โทร. ๐ ๓๗๒๘ ๙๑๒๔, ๐ ๓๗๒๘ ๙๐๗๔
• โรงพยาบาลปราจีนบุรี โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๓๖๐๕
• โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๐๘๘, ๐ ๓๗๒๑ ๖๑๔๕-๖๔
• โรงพยาบาลค่ายจักรพงษ์ โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๕๙๑
• โรงพยาบาลประจันตคาม โทร. ๐ ๓๗๒๙ ๑๓๖๘
• โรงพยาบาลบ้านสร้าง โทร. ๐ ๓๗๒๗ ๑๒๓๘-๙
• โรงพยาบาลศรีมโหสถ โทร. ๐ ๓๗๒๗ ๖๒๙๗
• โรงพยาบาลศรีมหาโพธิ โทร.๐ ๓๗๒๗ ๙๒๐๓-๔
• โรงพยาบาลนาดี โทร. ๐ ๓๗๒๘ ๙๐๕๗
• โรงพยาบาลกบินทร์บุรี โทร. ๐ ๓๗๒๘ ๘๑๙๗
• สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมือง โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๐๕๘
• สถานีตำรวจภูธรอำเภอศรีมหาโหสถ โทร. ๐ ๓๗๒๗ ๖๑๒๓
• กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดปราจีนบุรี โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๑๓๕
• สถานีเดินรถโดยสารประจำทางปราจีนบุรี โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๒๙๒
• สถานีรถไฟ โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๑๒๐
• ตำรวจทางหลวง โทร. ๑๑๙๓
• ตำรวจท่องเที่ยว โทร. ๑๑๕๕

เทศกาลประเพณี

งานแห่บั้งไฟ จัดตรงกับวันวิสาขบูชาของทุกปี ที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ อำเภอศรีมโหสถ มีการจุดบั้งไฟขึ้นสูง การประกวดลำเซิ้งของขบวนแห่บั้งไฟ ตลอดจนการแสดงมหรสพสมโภช

งานวันเกษตร และของดีเมืองปราจีน และของดีเมืองปราจีน จัดขึ้นราวเดือนพฤษภาคม-มิถุนายนของทุกปี ที่บริเวณลานหน้าศาลากลางจังหวัด ในงานมีตลาดนัดผลไม้ และผลิตภัณฑ์การเกษตร การประกวดพืชผักผลไม้ การแข่งขัน และการสาธิตการเกษตร การแสดงนิทรรศการของหน่วยงานต่าง ๆ การประกวดขบวนแห่รถยนต์การเกษตร และมหรสพสมโภช

งานสัปดาห์ล่องแก่งหินเพิง จัดราวเดือนสิงหาคม-กันยายนของทุกปี บริเวณหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่ง
ชาติเขาใหญ่ที่ ๙ อำเภอนาดี ในงานมีการแข่งขันล่องแก่งหินเพิง และ กิจกรรมล่องแก่งหินเพิงในราคาประหยัด

งานแข่งเรือยาวประเพณี จัดช่วงสัปดาห์ ที่สองของเดือนกันยายนของทุกปี บริเวณแม่น้ำบางปะกง หน้าที่ว่าการอำเภอเมือง มีทั้งประเภทเรือยาว และเรือพื้นบ้าน เพื่อชิงถ้วยพระราชทานของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีขบวนเรือพาเหรดอัญเชิญถ้วยพระราชทานอันสวยงาม

งานลอยกระทง จัดในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ของทุกปี ที่บริเวณริมเขื่อนฝั่งหอประชุมอำเภอเมือง ในงานมีการประกวดนางนพมาศ ประกวดขบวนแห่กระทง การแสดงของนักเรียน ตลอดจนมีมหรสพต่าง ๆ สมโภชตลอดงาน

สถานที่ท่องเที่ยว

อำเภอเมือง

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ตั้งอยู่บริเวณด้านหลังของศาลากลางจังหวัดปราจีนบุรี ประมาณ ๒๐๐ เมตร เป็นพิพิธภัณฑสถานประเภทประวัติศาสตร์โบราณคดี ก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นศูนย์รวมของโบราณวัตถุในภูมิภาคตะวันออกและจังหวัดใกล้เคียงอาทิ ปราจีนบุรี สระแก้ว นครนายก ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราดและระยอง โดยเน้นการจัดแสดงที่เมืองศรีมโหสถเป็นสำคัญ ภายในแบ่งออกเป็น ๒ ชั้น ชั้นล่าง จัดแสดงประวัติศาสตร์โบราณคดีเมืองปราจีนบุรี โบราณคดีเมืองนครนายกและนิทรรศการพิเศษ ชั้นบน จัดแสดงศิลปะโบราณคดีในประเทศไทย โบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์ในภาคตะวันออก โบราณคดีใต้น้ำรวมทั้งเครื่องถ้วยสังคโลกที่พบใต้ทะเลจากบริเวณเกาะคราม จังหวัดชลบุรี และนิทรรศการชั่วคราว โบราณวัตถุส่วนใหญ่ของที่นี่ได้มาจากเมืองโบราณสมัยทวารวดี อาทิ พระพุทธรูป เทวรูปเคารพในศาสนาฮินดู ศิวลึงค์ ทับหลัง เครื่องใช้สำริด จัดแสดงศิลปะสมัยต่างๆ

ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ต่อเนื่องจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ช่วงสมัยรัชกาลที่ ๕ เพื่อประโยชน์ในการศึกษาเปรียบเทียบ นอกจากนั้นยังจัดสถานที่ส่วนหนึ่งสำหรับนิทรรศการชั่วคราวในโอกาสต่าง ๆ ด้วย พิพิธภัณฑ์เปิดให้เข้าชมวันพุธ-วันอาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ตั้งแต่เวลา ๐๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. ปิดวันจันทร์ วันอังคาร อัตราค่าเข้าชม ชาวไทย ๑๐ บาท ชาวต่างประเทศ ๓๐ บาท ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๕๘๖

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร อยู่ภายในโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ถนนปราจีนอนุสรณ์ (ทางหลวงหมายเลข ๓๐๖๙) ห่างจากตัวเมืองประมาณ ๒.๕ กิโลเมตร ลักษณะสถาปัตยกรรมเป็นตึกสองชั้นแบบยุโรป สมัยเรอเนสซองส์ มีมุขด้านหน้า ตรงกลางเป็นโดม ผนังด้านนอกเป็นปูนปั้นลายพฤกษาประดับซุ้มประตูและหน้าต่าง ภายในตกแต่งแบบตะวันตก เป็นตึกที่เจ้าพระยาอภัยภูเบศรสร้างขึ้นโดยทรัพย์สินส่วนตัวในปีพ.ศ. ๒๔๕๒ เพื่อถวายเป็นที่ประทับแรมของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หากเสด็จประพาสมณฑลปราจีนอีกครั้ง แต่ไม่ทันได้เสด็จประทับพระองค์ก็เสด็จสวรรคตก่อนเมื่อพ.ศ.๒๔๕๓ อย่างไรก็ตามที่นี่เคยใช้เป็นที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อปีพ.ศ.๒๔๕๕ รวมทั้งพระบรมวงศานุวงศ์อีกหลายพระองค์ คราเสด็จมณฑลปราจีนบุรี โดยที่ท่านเจ้าของตึกนี้ไม่เคยใช้ที่นี่เป็นที่พำนักส่วนตัวเลย ตึกนี้เคยใช้เป็นตึกอำนวยการ ชั้นล่างเป็นห้องตรวจโรค ห้องจำหน่ายยาและห้องผ่าตัด ชั้นบนทำหน้าที่รับคนไข้หญิง จนถึงปีพ.ศ.๒๕๑๒ ที่ตึกอำนวยการหลังปัจจุบันเสร็จ ปีพ.ศ.๒๕๓๓ กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรเป็นโบราณสถาน และได้มีการเปิดเป็นพิพิธภัณฑ์อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๓๙ โดยจัดทำเป็น พิพิธภัณฑ์การแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร เป็นศูนย์การรวบรวมอนุรักษ์ตำราไทย สมุนไพรไทย การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้านของจังหวัดปราจีนบุรี อีกทั้งยังเป็นแหล่งการศึกษา ค้นคว้า วิจัยและเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตของคนท้องถิ่น ที่เกี่ยวข้องกับสมุนไพรและการแพทย์ของท้องถิ่น ชั้นล่างจัดแสดงประวัติตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ตำนานหมอหลวง การแพทย์แผนไทย แพทย์พื้นบ้านและตัวอย่างเครื่องมือเครื่องใช้ทางการแพทย์แผนไทยเช่น ตู้ยา หินฝนยา หินชนวน มีดหมอ ชั้นบน จัดแสดงสมุดข่อย หนังสือและตำรายา หินบดยาในอดีตสมัยทวารวดี เปิดบริการทุกวันเวลา ๐๘.๓๐–๑๗.๐๐ น.

โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เป็นโรงพยาบาลนำร่องเรื่องการแพทย์แผนไทย ผลงาน “โครงการทัวร์สุขภาพโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร” ได้รับรางวัลอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวครั้งที่ ๔ ประจำปี ๒๕๔๖ รางวัลดีเด่นประเภทโครงการส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยว โดยใช้สมุนไพรบำบัดยารักษาโรค มีการนวด อบ ประคบและฝังเข็ม แปรรูปสมุนไพรไทยเป็นเวชภัณฑ์และเครื่องสำอาง สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมโทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๐๘๘ ต่อ ๓๑๖๖ หรือ ๐ ๓๗๒๑ ๖๑๖๔ และยังมีร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรในราคาย่อมเยาชั้นล่างของโรงพยาบาล เปิดทุกวัน ตั้งแต่เวลา ๐๘.๓๐–๒๐.๓๐ โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๑๐๘๘ ต่อ ๓๑๖๖ หรือ www.abhaiherb.com

สวนพันธุ์ไผ่ ตั้งอยู่ที่ตำบลเนินหอม มีเนื้อที่ประมาณ ๓๐๐ ไร่ อยู่ในความดูแลของกรมราชทัณฑ์ เป็นสถานที่รวบรวมพันธุ์ไผ่นานาชนิดปลูกไว้เพื่อการศึกษาและขยายพันธุ์ มีส่วนหนึ่งเป็นที่ตั้งของทัณฑสถานเปิดบ้านเนินสูงซึ่งใช้เป็นสถานที่ฝึกวิชาชีพของนักโทษชั้นดี มีการตัดต้นไผ่ ปลูกผักสวนครัว ทำเฟอร์นิเจอร์ บริเวณริมถนนด้านหน้าสวนมีพันธุ์ไผ่ ไผ่หวาน ไผ่ตง ไผ่สีทอง พันธุ์หน่อไม้ จำหน่ายเปิดระหว่างเวลา ๐๘.๐๐–๑๖.๐๐ น. โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๙๙๐๔ โทรสาร ๐ ๓๗๒๑ ๒๖๖๑

การเดินทาง จากทางหลวงหมายเลข ๓๓ เลี้ยวซ้ายที่สี่แยกเนินหอม (วงเวียนศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช) ไปตามทางหลวงหมายเลข ๓๐๗๗ สายแยกเนินหอม-เขาใหญ่ ซึ่งเป็นถนนไปอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ระยะทางประมาณ ๑๐ กิโลเมตร หรือห่างจากตัวเมืองประมาณ ๒๐ กิโลเมตร

น้ำตกเหวนรก อยู่บนเส้นทางสายปราจีนบุรี-เขาใหญ่ เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ของจังหวัดปราจีนบุรี นครนายก นครราชสีมา และสระบุรี เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่สวย ความสูงประมาณ ๖๐ เมตร และมีหน้าผาสูงชัน น้ำไหลแรงสู่หุบเหวเบื้องล่างในช่วงฤดูฝน

การเดินทางที่จะเข้าไปชมน้ำตกนั้นต้องเดินเท้าเข้าไปประมาณ ๑ กิโลเมตร บริเวณต้นน้ำตกมีทางเดินลงไปยังจุดชมวิวน้ำตกที่สามารถมองเห็นน้ำตกเหวนรกในมุมมองที่สวยงาม

การเดินทาง จากตัวเมืองปราจีนบุรีไปตามถนนสุวรรณศรจนถึงสี่แยกเนินหอม (เวียนศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช) แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข ๓๐๗๗ ไปจนถึงกิโลเมตรที่ ๒๑–๒๒ ซึ่งเป็นทางขึ้นเขาใหญ่ เป็นระยะทางประมาณ ๔๐ กิโลเมตร จะมีทางแยกขวาเข้าไปตัวน้ำตก

อำเภอบ้านสร้าง

อำเภอศรีมโหสถ

ต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิอยู่ในเขตวัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ ตำบลโคกปีบภายในวัดมีต้นโพธิ์ขนาดใหญ่ เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย สันนิษฐานว่าเป็นหน่อจากต้นพระศรีมหาโพธิ สถานที่ตรัสรู้จากพุทธคยา ประเทศอินเดีย มีอายุกว่า ๒,๐๐๐ ปี ซึ่งนำเข้ามาปลูกเป็นต้นแรก ลำต้นวัดโดยรอบประมาณ ๒๐ เมตร สูงประมาณ ๓๐ เมตร มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๒๕ เมตร ตามตำนานกล่าวว่า พระเจ้าทวานัมปะยะดิษฐ์ เจ้าครองเมืองศรีมโหสถในสมัยขอมเรืองอำนาจทรงเลื่อมใสในพุทธศาสนา จึงได้ส่งคณะทูตเดินทางไปขอกิ่งต้นโพธิ์ที่พระพุทธเจ้าประทับเมื่อคราวตรัสรู้จากเจ้าผู้ครองนครปาตุลีบุตร ประเทศอินเดีย แล้วนำกิ่งโพธิ์นั้นมาปลูกที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ ปัจจุบันใช้เป็นสัญลักษณ์ของจังหวัดปราจีนบุรี ในวันวิสาขบูชาจะมีงานนมัสการต้นพระศรีมหาโพธิ์

การเดินทาง ห่างจากตัวเมืองปราจีนบุรีประมาณ ๒๒ กิโลเมตร ไปตามถนนสุวินทวงศ์ ใช้เส้นทางสายปราจีนบุรี-พนมสารคาม (ทางหลวงหมายเลข ๓๑๙) กิโลเมตรที่ ๑๒๙ แล้วแยกซ้ายเข้าไปอีกประมาณ ๑ กิโลเมตรก็จะถึงวัดแห่งนี้

กลุ่มโบราณสถานสระมรกต ตั้งอยู่ภายในบริเวณวัดสระมรกต ตำบลโคกไทย เป็นกลุ่มโบราณสถานทางพุทธศาสนาขนาดใหญ่ ที่สร้างซ้อนทับกันหลายสมัย เริ่มตั้งแต่ก่อนพุทธศตวรรษที่ ๑๔ เป็นต้นมาจนถึงพุทธศตวรรษที่ ๑๘ ประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างศิลาแลงและอิฐ ส่วนใหญ่คงเหลือเฉพาะรากฐานอาคารเท่านั้น ระหว่างการขุดแต่งได้ค้นพบ รอยพระพุทธบาทคู่ สลักอยู่บนศิลาแลง ลักษณะเป็นรอยเลียนแบบรอยเท้ามนุษย์ กลางฝ่าพระบาทสลักรูปธรรมจักรนูนทั้งสองข้างและมีการสลักรูปกากบาท ตรงกลางมีหลุมสำหรับใช้ปักเสา สันนิษฐานว่ามีไว้เพื่อปักฉัตรหรือร่ม รอยพระพุทธบาทคู่นี้คาดว่าสร้างขึ้นครั้งแรกสมัยทวารวดีถึงสมัยลพบุรี นับเป็นรอยพระพุทธบาทที่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย ใกล้กันมีบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งพบพระพุทธรูปและโบราณวัตถุเป็นจำนวนมากภายในบ่อ และเป็นบ่อซึ่งได้นำน้ำขึ้นทูลเกล้าถวายเนื่องในพิธีรัชมังคลาภิเษก

นอกจากนั้นยังมี สระมรกต เป็นส่วนหนึ่งของโบราณสถานสระมรกตประกอบด้วย อาคารศิลาแลงล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว ลักษณะเป็นอโรคยศาล หรือโรงพยาบาลในสมัยโบราณ ส่วนสระมรกตเป็นสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีขนาดกว้างประมาณ ๑๑๕ เมตร ยาว ๒๑๔ เมตร ลึก ๓.๕๐ เมตร มีพื้นที่ประมาณ ๒๕ ไร่ สันนิษฐานว่าขุดขึ้นมาเพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำ และได้นำศิลาแลงไปใช้เป็นสถาปัตยกรรม นอกจากสระมรกตแล้วยังมี สระบัวหล้า และ อาคารศรีมโหสถ ศูนย์นิทรรศการให้ความรู้เกี่ยวกับโบราณสถานเมืองศรีมโหสถ เปิดให้ชมทุกวัน

การเดินทาง จากตัวเมืองปราจีนบุรีไปตามถนนสุวินทวงศ์ ใช้เส้นทางหมายเลข ๓๑๙ สายปราจีนบุรี-อำเภอพนมมหาสารคาม ระยะทางประมาณ ๒๓ กิโลเมตร แล้วเลี้ยวซ้ายไปอีกประมาณ ๕๐๐ เมตร ก็จะถึงกลุ่มโบราณสถานแห่งนี้

การเดินทาง ห่างจากตัวเมืองปราจีนบุรีประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ไปตามเส้นทางหลวงหมายเลข ๓๑๙ กิโลเมตรที่ ๑๓๐ เลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวงหมายเลข ๓๐๗๐ อีกประมาณ ๑ กิโลเมตร เมืองโบราณจะอยู่ทางด้านขวามือ โบราณสถานตั้งอยู่กระจัดกระจาย สามารถเข้าได้หลายทางและสามารถทะลุถึงกันได้

อำเภอศรีมหาโพธิ

อนุสาวรีย์ลายพระหัตถ์ ตั้งอยู่ที่สวนสาธารณะลายพระหัตถ์ศรีมหาโพธิ์ ตำบลหนองโพรง อยู่ในความดูแลของเทศบาลเมืองเก่าและองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเก่า อนุสาวรีย์ลายพระหัตถ์นี้เป็นลายพระหัตถ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งได้เสด็จประพาสปราจีนบุรี เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๑ ทรงจารึกไว้บนแผ่นศิลาแลง ซึ่งเป็นซากโบราณวัตถุสมัยลพบุรี อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๓

การเดินทาง อนุสาวรีย์อยู่เลยจากที่ว่าการอำเภอศรีมหาโพธิไปทางบ้านโคกขวาง ประมาณ ๑.๕ กิโลเมตร โดยอยู่เยื้องปากทางเข้าหลุมเมือง

โบราณสถานพานหิน ตั้งอยู่ที่บ้านโคกขวาง ตำบลหนองโพรง เป็นโบราณสถาน ที่ก่อด้วยศิลาแลงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาดใหญ่ กว้างด้านละ ๑๕.๕๐ เมตร สูง ๓.๕ เมตร มีมุขยืนออกไปทั้งสี่ด้าน สันนิษฐานว่าประดิษฐานเทวรูปพระนารายณ์ มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๒–๑๔ ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๑ แห่งเจนละ ตรงกลางของซากเทวาลัยมีฐานของเทวรูปซึ่งแต่เดิมตะแคงอยู่ลักษณะคล้ายพาน จึงเรียกว่า “พานหิน” นอกจากนี้ยังพบศิลาแลงทรงกลม สกัดเป็นรูปฐานเชิง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ เสด็จทอดพระเนตรโบราณสถานแห่งนี้เมื่อปี พ.ศ.๒๔๕๑

การเดินทาง เทวสถานพานหินอยู่เลยจากที่ว่าการอำเภอศรีมหาโพธิไปทางบ้านโคกขวางประมาณ ๑ กิโลเมตร แล้วแยกไปอีกประมาณ ๖๐๐ เมตร

อำเภอประจันตคาม

น้ำตกธารทิพย์ ตั้งอยู่ที่บ้านเนินหินตั้ง ตำบลหนองแก้ว เป็นธารน้ำที่ไหลผ่านชั้นหินต่างระดับ บางช่วงไหลผ่านลานหินบริเวณกว้าง บางช่วงเป็นแอ่งน้ำลึก สามารถลงเล่นน้ำได้ มีลานหินสำหรับนั่งพักผ่อน ฝั่งซ้ายของลำธารลักษณะค่อนข้างสูงชัน สภาพโดยทั่วไปยังเป็นป่าที่คงความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ บรรยากาศร่มรื่น เหมาะเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจเป็นอย่างดี

การเดินทาง จากตัวเมืองปราจีนบุรีไปตามทางถนนสายปราจีนบุรี-ประจันตคาม เส้นทางหลวงหมายเลข ๓๔๕๒ ระยะทางประมาณ ๑๖ กิโลเมตร จากนั้นไปตามทางหลวงหมายเลข ๓๓ จนถึงสี่แยกประจันตคาม หรือ จะใช้เส้นทางสี่แยกเนินหอมแล้วเลี้ยวขวาไปตามทางหลวงหมายเลข ๓๓ จนถึงสี่แยกประจันตคาม จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าถนนรพช. ตรงไปจนถึงบริเวณกิโลเมตรที่ ๙ จะเห็นป้ายน้ำตกธารทิพย์ และเข้าไปอีกประมาณ ๙ กิโลเมตร

น้ำตกส้มป่อย ตั้งอยู่ที่บ้านเขาน้อย ตำบลบุฝ้าย เป็นน้ำตกที่ไม่สูงมากนัก ไหลลดหลั่นผ่านแก่งหิน เป็นระยะทางยาวประมาณ ๔๐๐ เมตร มีแอ่งน้ำที่ลงเล่นน้ำได้ตลอดลำธาร

การเดินทาง จากตัวเมืองปราจีนบุรีใช้เส้นทางเดียวกับไปน้ำตกธารทิพย์ เลยไปตามถนนรพช.จนถึงบริเวณกิโลเมตรที่ ๑๔ เลี้ยวเข้าไปอีกประมาณ ๒ กิโลเมตรจนถึงตัวน้ำตก

น้ำตกตะคร้อและน้ำตกสลัดได ตั้งอยู่ที่บ้านตะคร้อ ตำบลบุฝ้าย น้ำตกตะคร้อ อยู่ห่างจากด่านตะคร้อ ประมาณ ๕๐๐ เมตร เป็นน้ำตกที่มีลักษณะเป็นแก่งน้ำกว้าง มีสะพานแขวนทอดข้ามน้ำตกตะคร้อ ฝั่งซ้ายของลำธารเป็นเนินเขา ส่วนทางด้านฝั่งขวาเป็นป่าโปร่ง เหมาะแก่การพักผ่อน จากน้ำตกตะคร้อมีทางเดินเท้าต่อไปอีกประมาณ ๒ กิโลเมตร จะถึง น้ำตกสลัดได เป็นน้ำตกที่มีความสวยงาม หากจะเดินทางเข้าไปชมน้ำตกสลัดไดควรติดต่อขอเจ้าหน้าที่นำทางจาก หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ๑๐ ที่ตั้งอยู่บริเวณน้ำตกตะคร้อ

การเดินทาง จากตัวเมืองปราจีนบุรีใช้เส้นทางเดียวกับน้ำตกธารทิพย์และส้มป่อย เลยไปตามถนน รพช.จนถึงบริเวณกิโลเมตรที่ ๑๖

อำเภอกบินทร์บุรี

อำเภอนาดี

อุทยานแห่งชาติทับลาน ครอบคลุมพื้นที่ของตำบลบุพราหมณ์ อำเภอนาดี จังหวัดปราจีนบุรี, อำเภอปักธงชัย อำเภอวังน้ำเขียว อำเภอครบุรี อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา และอำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ ๒,๒๔๐ ตารางกิโลเมตร หรือ ๑,๔๐๐,๐๐๐ ไร่ ประกาศเป็นอุทยานฯ เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๒๔ ภายในอุทยานฯ มีสถานที่น่าสนใจ ได้แก่ ป่าลานและสวนพักผ่อนหย่อนใจ อยู่บริเวณที่ทำการอุทยานฯ เป็นป่าลานที่ขึ้นเองตามธรรมชาติแห่งสุดท้ายของประเทศไทย เป็นพันธุ์ไม้ดึกดำบรรพ์ตระกูลปาล์มที่หายาก จะออกดอกเมื่อต้นมีอายุ ๒๐ ปีขึ้นไป ช่วงฤดูออกดอกในราวเดือนเมษายนถึงเดือนมิถุนายน ดอกมีสีเหลืองสดสวยงามมาก หลังออกดอกแล้วต้นลานนั้นจะตายไป สวนพักผ่อนหย่อนใจ ติดกับที่ทำการอุทยานฯ พื้นที่ประมาณ ๒๐ ไร่ ประกอบด้วยต้นลานและพันธุ์ไม้นานาชนิด ภายในร่มรื่น มีซุ้มสำหรับนั่งพักผ่อน กลางสวนมีสระน้ำขนาดใหญ่นอกจากดงลานแล้ว ภายในพื้นที่อุทยานฯ ยังปกคลุมด้วยป่าเต็งรังและป่าดงดิบที่อุดมสมบูรณ์ด้วยพันธุ์ไม้นานาชนิด เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า และนกชนิดต่างๆ

น้ำตกทับลานหรือน้ำตกเหวนกกก อยู่ห่างจากบ้านทับลานประมาณ ๗ กิโลเมตร เดินเท้าอีกประมาณ ๑ กิโลเมตร จึงจะถึงตัวน้ำตก เป็นน้ำตกที่สวยงาม มีน้ำไหลเฉพาะในช่วงฤดูฝนเท่านั้น

อ่างเก็บน้ำทับลาน อยู่ห่างจากบ้านทับลานประมาณ ๑ กิโลเมตร เป็นอ่างเก็บน้ำที่สวยงามล้อมรอบไปด้วยภูเขา อากาศเย็นสบายเหมาะแก่การพักผ่อน

น้ำตกห้วยใหญ่ อยู่ทางทิศตะวันตกของอุทยานฯ เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่มีความสวยงาม มีความสูง ประมาณ ๕๐ เมตร กว้าง ๓๐ เมตร ไหลแผ่กว้างเป็นม่านน้ำตก มีน้ำไหลตลอดปี แต่ไม่มีแอ่งน้ำให้เล่น การเดินทาง แยกจากทางหลวงหมายเลข ๓๐๔ ตรงหลักกิโลเมตรที่ ๗๙ เข้าไปอีก ๖ กิโลเมตร อยู่ในเขตอำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา ในหน้าแล้งนำรถยนต์เข้าได้เกือบถึงตัวน้ำตก

เขื่อนลำมูลบน เขื่อนดินสูง ๓๐ เมตร เป็นต้นน้ำของแม่น้ำมูลที่เกิดจากผืนป่าทับลานบนสันเขื่อนมองเห็นทิวทัศน์สวยงามของอ่างเก็บน้ำ

หาดชมตะวัน เป็นชายหาดริมอ่างเก็บน้ำของเขื่อนลำปลายมาศ หาดยาวประมาณ ๓๐๐ เมตร มีเรือให้เช่าชมทิวทัศน์รอบอ่างเก็บน้ำ

อุทยานฯ ยังไม่มีบ้านพักบริการแก่นักท่องเที่ยว หากนักท่องเที่ยวต้องการเข้าพักแรมจะต้องนำเต็นท์ไปเอง โดยเสียค่าพื้นที่คนละ ๓๐ บาท/คืน ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ อุทยานแห่งชาติทับลาน ๕๒๐ หมู่ ๑ ตำบลบุพราหมณ์ อำเภอนาดี จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๒๒๐ โทร. ๐ ๓๗๒๑ ๙๔๐๘ หรือ ที่กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช กรุงเทพฯ โทร. ๐ ๒๕๖๒ ๐๗๖๐ หรือ www.dnp.go.th

การเดินทาง จากอำเภอกบินทร์บุรีใช้เส้นทางหลวงหมายเลข ๓๐๔ สายอำเภอกบินทร์บุรี-นครราชสีมาระยะทางประมาณ ๓๒ กิโลเมตร ที่ทำการอุทยานตั้งอยู่ริมทางหลวง (ห่างจากจังหวัดปราจีนบุรี ประมาณ ๙๐ กิโลเมตร และห่างจากจังหวัดนครราชสีมา ประมาณ ๑๐๗ กิโลเมตร)

การเดินทาง ใช้เส้นทางสายอำเภอกบินทร์บุรี-จังหวัดนครราชสีมา เส้นทางหลวงหมายเลข ๓๐๔ จากปากทางกิโลเมตรที่ ๑๑ เข้าไปประมาณ ๒๕ กิโลเมตร แล้วจอดรถไว้ที่หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติ เขาใหญ่ หน่วยความรับผิดชอบที่ ๙ และต้องเดินเท้าเข้าไปอีกประมาณ ๔๕ นาที ก็จะถึงแก่งหินเพิง