ประวัติความเป็นมา

พะเยา เป็นเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งในแถบลานนาไทย เดิมมีชื่อว่า ภูกามยาว หรือ พยาว มีอายุกว่า 900 ปี โดยพ่อขุนศรีจอมธรรม กษัตริย์แห่งราชวงศ์ลัวะจักรราชหิรัญนครเงินยาง เมืองเชียงแสน และเจริญรุ่งเรืองสูงสุดในสมัยพ่อขุนงำเมือง ต่อมามีการเปลี่ยนแปลงการปกครองตามอิทธิพลของอาณาจักรต่างๆ ที่ผลัดกันมีอำนาจในแถบนี้ จนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พยาวเปลี่ยนชื่อเป็นพะเยา และรวมอยู่กับจังหวัดเชียงรายจนในปี พ.ศ. 2520 จึงได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นจังหวัดพะเยา
พะเยามีเนื้อที่ประมาณ 6,335 ตารางกิโลเมตร แบ่งการปกครองออกเป็น 9 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองพะเยา อำเภอจุน อำเภอเชียงคำ อำเภอเชียงม่วน อำเภอดอกคำใต้ อำเภอปง และอำเภอแม่ใจ อำเภอภูซาง อำเภอภูกามยาว

การเดินทาง

การเดินทาง จากกรุงเทพฯ ไปจังหวัดพะเยาสามารถเดินทางได้หลายเส้นทาง ได้แก่

รถยนต์ สามารถเดินทางได้หลายเส้นทาง
เส้นทางที่ 1 ใช้ทางหลวงหมายเลข 32 (สายเอเซีย) ผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี นครสวรรค์ เข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1 ที่นครสวรรค์ ผ่านอำเภอคลองขลุง จังหวัดกำแพงเพชร ตาก ผ่านอำเภอเถิน อำเภอสบปราบ อำเภองาว จังหวัดลำปาง เข้าสู่ตัวเมืองพะเยา ระยะทาง 969 กิโลเมตร
เส้นทางที่ 2 ใข้ทางหลวงหมายเลข 32 (สายเอเซีย) ผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี นครสวรรค์ เลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 117 จนถึงพิษณุโลก แยกซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 12 ไปจนถึงสุโขทัย เลี้ยวขวาไปตามทางหลวงหมายเลข 101 ผ่านอำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ เลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 103 ผ่านอำเภอร้องกวาง เข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1 ผ่านอำเภองาว เข้าสู่ตัวเมืองพะเยา ระยะทาง 782 กิโลเมตร

เส้นทางที่ 3 สามารถเดินทางเป็นวงรอบได้โดยใช้เส้นทางกรุงเทพฯ -นครสวรรค์-พิษณุโลก-สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-เด่นชัย-แพร่-ร้องกวาง-พะเยา ระยะทาง 782 กิโลเมตร ขากลับใช้เส้นทางพะเยา-เชียงราย-แม่สรวย-เวียงป่าเป้า-ดอยสะเก็ด-เชียงใหม่—ลำปาง-ตาก-กรุงเทพฯ ระยะทาง 966 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 9 ชั่วโมง
รถโดยสารประจำทาง บริษัท ขนส่ง จำกัด มีรถโดยสารปรับอากาศและรถธรรมดาออกจากสถานีขนส่งสายเหนือ ถนนกำแพงเพชร 2 สอบถามได้ที่ โทร. 0 2537 8055, 0 2936 2852-66 หรือ www.transport.co.th บริษัท ขนส่ง จำกัด พะเยา โทร. 0 5443 1363 สำหรับรถเอกชนติดต่อบริษัท สยามเฟิร์สทัวร์ โทร. 0 2954 3601, 0 5443 1865 สมบัติทัวร์ โทร. 0 2936 2495-9, 0 5424 6503 จากเชียงใหม่มีรถโดยสารประจำทางทั้งธรรมดา และปรับอากาศไป-กลับพะเยาทุกวัน ตั้งแต่ 06.00-17.30 น. รถออกทุกๆ ครึ่งชั่วโมง สอบถามได้ที่บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด โทร. 0 5324 6503
ทางรถไฟ จากสถานีรถไฟหัวลำโพงสามารถนั่งรถไฟสายเหนือลงที่ลำปาง หรือเชียงใหม่ แล้วต่อรถโดยสารไปจังหวัดพะเยา สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่การรถไฟแห่งประเทศไทย โทร.1690, 0 2223 7010, 0 2223 7020 หรือ www.railway.co.th
เครื่องบิน บริษัท การบินไทย จำกัด ไม่มีเครื่องบินบินตรงไปจังหวัดพะเยา ต้องใช้เที่ยวบินกรุงเทพฯ -เชียงราย หรือกรุงเทพฯ – แพร่ จากนั้นต้องเช่าเหมารถมายังจังหวัดพะเยา สอบถามเที่ยวบินได้ที่ 1566, 0 2280 0060, 0 2628 2000, 0 2356 1111 หรือ www.thaiairways.com

ระยะทางจากอำเภอเมืองพะเยาไปอำเภอต่าง ๆ

อำเภอดอกคำใต 15 กิโลเมตร
อำเภอแม่ใจ 24 กิโลเมตร
อำเภอจุน 48 กิโลเมตร
อำเภอเชียงคำ 76 กิโลเมตร
อำเภอปง 79 กิโลเมตร
อำเภอภูชาง 85 กิโลเมตร
อำเภอเชียงม่วน 117 กิโลเมตร

ระยะทางจากจังหวัดพะเยาไปจังหวัดใกล้เคียง

เชียงราย 94 กิโลเมตร
อำเภอแม่สาย(เชียงราย) 156 กิโลเมตร
ลำปาง 131 กิโลเมตร
เชียงใหม่ 222 กิโลเมตร

ร้านอาหาร

อำเภอเมือง

1. เฮือนไม้ ที่อยู่ : หมู่ 6 ต.ศรีชุม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5449 1920

2. บ้านตะวัน ที่อยู่ : 326 ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1305

3. ถ้วยก๋าไก่ ที่อยู่ : 286/1 ถ.พหลโยธิน (ทางหลวงหมายเลข 1 พะเยา-เชียงราย) ในสถานีบริการน้ำมันเอสโซ่ เยื้องโชว์รูมมิตซูบิชิ ต.แม่ต๋ำ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1246

4. ครัวช้างแดง ที่อยู่ : ในสถานีบริการน้ำมัน ปตท. สามแยกวังเหนือ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 1484

5. ครัวเดือนเพ็ญ ที่อยู่ : 125 หมู่ 2 ต.แม่ปืม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5442 8499

6. ลุงอ้าย ที่อยู่ : ต.แม่กา อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 5194

7. โกทอง ที่อยู่ : ทางหลวงหมายเลข 1 จากสี่แยกแม่ต่ำ 350 เมตร เยื้องสถานีบริการน้ำมัน ปตท. ต.แม่ต๋ำ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 4145

8. ลุงใจ ที่อยู่ : 60 หมู่ 8 ต.แม่ปืม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5442 9072

9. สไมล์วิว ที่อยู่ : เยื้อง ม.นเรศวรพะเยา ต.แม่กา อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5446 6333

10. ลานโพธิ์ ที่อยู่ : 130/3 หมู่ 11 ต.บ้านต๋อม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 1834

11. อันเจริญ ที่อยู่ : 10/1-3 ถนนราชสัมพันธ์หลังตลาดเทศบาลเมืองพะเยา (ก๋วยเตี๋ยวหมู) อำเภอเมือง จ.พะเยา

12. รวมมิตร (ข้าวแกง, ต้มเลือดหมู) ที่อยู่ : 598-600 ถนนพหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1256

13. ผินผิน ที่อยู่ : 7/8-11 ถนนประกลอง อำเภอเมือง จ.พะเยา

14. ข้าวซอยแสงเพียร ที่อยู่ : 43 ถนนท่ากว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 2006

15. ไก่ย่างทันเจริญ ที่อยู่ : 648/2 ถนนพหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา

16. ฮั่วหลี ที่อยู่ : 552 ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1273

17. เอื้องเหนือ ที่อยู่ : แม่ต๋ำสายใน ลานโพธิ์ ติดโรงพยาบาลพะเยา อำเภอเมือง จ.พะเยา

18. สารขันฑ์ ที่อยู่ : 39 ถ.ชายกว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 0096

19. สามอนงค์ ที่อยู่ : 416 ถ.พหลโยธิน เยื้อง ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ อำเภอเมือง จ.พะเยา

20. สาดแสงเดือน ที่อยู่ : ถ.ชายกว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา

21. สวนอาหารแสงจันทร์ ที่อยู่ : 17/4 ถ.ชายกว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1971

22. สวนอาหารชายกว๊าน ที่อยู่ : 19/2 ถ.ชายกว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1132

23. ศรีสกุล ที่อยู่ : 522 ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1096

24. เวียงตาล ที่อยู่ : 17/9 ถ.ชายกว๊าน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 1938

25. เวียงคำ ที่อยู่ : ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา

26. วังทอง ที่อยู่ : 17/4 ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 2009

27. รุ่งโรจน์ ที่อยู่ : 649/5-6 ถ.ซุปเปอร์ไฮเวย์ พะเยา-เชียงใหม่ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5443 1508

28. บัว ที่อยู่ : ถ.พหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5448 1596

29. คุณหญิง ที่อยู่ : ถ.เชียงคำ-จุน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5441 5418

30. ครัวเบส ที่อยู่ : ถ.ประสาท อำเภอเมือง จ.พะเยา

อำเภอเชียงคำ

1. ข้าวซอยป้าเสงี่ยม (ข้าวซอย, เกี๊ยวกรอบ) ที่อยู่ : 126 หมู่ 2 ตำบลหย่วน ถนนสุทธิประชาราษฎร์ อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา โทรศัพท์ : 0 5445 1258

ร้านจำหน่ายสินค้าพื้นเมืองและของที่ระลึก

กลุ่มจักสานบ้านห้วยเคียนเหนือ ที่อยู่ : 88 หมู่ 1 บ้านห้วยเหนือเคียนเหนือ ตำบลบ้านต๊ำ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา โทรศัพท์ : 08 9998 8664
ผลิตภัณฑ์จากผักตบชวา บ้านสันป่าม่วง ห่างจากหมู่บ้านงิ้ว ( ทำครกหิน ) ประมาณ 2 กม. ผลิตภัณฑ์ทีทำจากผักตบชวา ได้แก่หมวก กระเป๋า จานรองแก้ว และของประดับต่างๆ
หมู่บ้านทำครกและโม่หิน การทำครก โม่หิน ใบเสมา และลูกนิมิต

สถานที่พัก

(ราคาห้องพักในเอกสารนี้เปลี่ยนแปลงได้ โปรดสอบถามจากโรงแรมก่อนเข้าพัก)

อำเภอเมือง

1. พะเยาคอนโดเทล ที่อยู่ : 601 ม.11 ตำบลบ้านต๋อม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5441 0436 ราคา 199 - 299 บาท

2. บัวรีสอร์ท ที่อยู่ : 262 ม.3 ถนนซุปเปอร์ไอเวย์ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5448 1596 จำนวนที่พัก 28 ห้อง, ราคา 400 - 1,400 บาท

3. พะเยานอร์ทเทิร์นเลค ที่อยู่ : 15/7 ถนนรอบเวียง อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5448 1538-9 แฟกซ์ : 0 5448 1973 จำนวนที่พัก 76 ห้อง, ราคา 650 - 1,200 บาท

4. ธารทอง ที่อยู่ : 55-57 ถนนดอนสนาม อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5443 1302 , 0 5443 1342 , 0 5443 1772 จำนวนที่พัก 124 ห้อง, ราคา 150 - 420 บาท

5. เฉลิมศักดิ์ ที่อยู่ : 38/7 ถนนราชสัมพันธ์ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5443 1063 จำนวนที่พัก 34 ห้อง, ราคา 100 - 170 บาท

6. เกทเวย์ ที่อยู่ : 7/36 ถนนประตูกลอง 2 อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5441 1330-9 แฟกซ์ : 0 5441 0519 จำนวนที่พัก 108 ห้อง, ราคา 1,800 - 4,000 บาท

7. กว๊านพะเยา บังกะโล ที่อยู่ : 11 ถนนพหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 54481493 จำนวนที่พัก 6 ห้อง, ราคา 250 - 350 บาท

8. 555 ที่อยู่ : 412 บ้านร่องห้า ถนนพหลโยธิน อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5448 2534 จำนวนที่พัก 14 ห้อง, ราคา 150 - 350 บาท

9. สวนสน บังกะโล ที่อยู่ : 176 หมู่ 3 ถนนซุปเปอร์ไฮเวย์ อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5443 1571 จำนวนที่พัก 20 ห้อง, ราคา 200 - 500 บาท

10. สงค์ศักดิ์ ที่อยู่ : 298 หมู่ 3 ตำบลท่าวังทอง อำเภอเมือง จ.พะเยา โทร : 0 5448 1932, 0 5448 2976 จำนวนที่พัก 14 ห้อง, ราคา 120 - 150 บาท

อำเภอจุน

1. จุนรีสอร์ท ที่อยู่ : 73 หมู่ 9 ถนนจุน-ดอกคำใต้ อำเภอจุน จ.พะเยา จำนวนที่พัก 6 ห้อง, ราคา 0 - 0 บาท

อำเภอเชียงคำ

1. บัวทองรีสอร์ท ที่อยู่ : 205 ม.1 ตำบลเจดีย์คำ อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา โทร : 0 5445 2831, 0 1724 5482 จำนวนที่พัก 15 ห้อง, ราคา 350 - 700 บาท

2. มิตรประชา ที่อยู่ : 121 หมู่ 8 ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา จำนวนที่พัก 15 ห้อง, ราคา 60 - 80 บาท

3. เชียงคำ เกสท์เฮาส์ ที่อยู่ : 274 ม.4 ถ.สิทธิประชาราษฎ์ อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา โทร : 0 5445 1588-9, 0 5441 6240 จำนวนที่พัก 20 ห้อง, ราคา 200 - 350 บาท

4. เชียงคำโฮเต็ล ที่อยู่ : 66 หมู่ 13 ถนนพิศาล ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา โทร : 0 5445 1771 แฟกซ์ : 0 5445 1774 จำนวนที่พัก 40 ห้อง, ราคา 120 - 350 บาท

5. คิดถึง ที่อยู่ : ถนนเชียงคำ-เชียงราย อำเภอเชียงคำ จ.พะเยา โทร : 0 5445 1194 จำนวนที่พัก 15 ห้อง, ราคา 80 - 120 บาท

อำเภอดอกคำใต้

1. ดอกคำใต้บังกะโล ที่อยู่ : 22 ถนนดอกคำใต้-พะเยา อำเภอดอกคำใต้ จ.พะเยา จำนวนที่พัก 23 ห้อง, ราคา 120 - 200 บาท

2. ดอกคำใต้ ที่อยู่ : 1 หมู่ 1 ตำบลดอนศรีชุม อำเภอดอกคำใต้ จ.พะเยา จำนวนที่พัก 17 ห้อง, ราคา 80 - 120 บาท

3. เชนทร์โฮเต็ล ที่อยู่ : ถนนพะเยา-เชียงคำ อำเภอดอกคำใต้ จ.พะเยา จำนวนที่พัก 20 ห้อง, ราคา 120 - 280 บาท

4. สมานมิตร ที่อยู่ : 179 หมู่ 2 ถนนพะเยา-เชียงคำ อำเภอดอกคำใต้ จ.พะเยา โทร : 0 5441 9005 จำนวนที่พัก 12 ห้อง, ราคา 300 - 300 บาท

อำเภอปง

1. เรือนเจริญ อำเภอปง จ.พะเยา จำนวนที่พัก 8 ห้อง, ราคา 0 - 0 บาท

อำเภอภูซาง

1. เรือนไม้ไผ่ ที่อยู่ : 17 หมู่ 10 ตำบลภูซาง อำเภอภูซาง จ.พะเยา โทร : 08 1472 7727 ราคา 400 - 400 บาท

2. ภูซาง เฮือนไทย รีสอร์ท อำเภอภูซาง จ.พะเยา โทร : 0 9434 3751, 0 1672 2062 จำนวนที่พัก 23 ห้อง, ราคา 400 - 500 บาท

3. จันทร์หอม ที่อยู่ : 127 หมู่ 6 ตำบลเชียงแรง อำเภอภูซาง จ.พะเยา โทร : 0 5445 1141 ราคา 150 - 150 บาท

หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ

ตำรวจทางหลวง โทร. 1193
ที่ว่าการอำเภอเมือง โทร. 0 5443 1390
เทศบาลเมือง โทร. 0 5443 1350
ประชาสัมพันธ์จังหวัด โทร. 0 5448 1704
โรงพยาบาลพะเยา โทร. 0 5441 0501-11
สำนักงานจังหวัด โทร. 0 5443 1412
สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมือง โทร. 0 5443 1143, 0 5443 1888
ตำรวจท่องเที่ยวเชียงราย โทร. 0 5371 7779, 0 5371 7796, 1155
สถานีขนส่งจังหวัด โทร. 0 5443 1488

เทศกาลงานประเพณี

1. งานเทศกาลลิ้นจี่และของดีแม่ใจ จัดในอำเภอแม่ใจ จะมีขบวนแห่ลิ้นจี่ ประกวดและจำหน่าย

2. วันดอกคำใต้บาน จัดในอำเภอดอกคำใต้ ระหว่างวันที่ 13–14 กุมภาพันธ์ กิจกรรมจะเป็นการแข่งขันงานหัตถกรรม และจำหน่ายของที่ระลึก

3. งานประเพณีปู่จากพญานาค(บูชาพระลอ) จัดบริเวณโบราณสถานเวียงลอ บ้านห้วยงิ้ว อำเภอจุน ในงานมีกิจกรรมพิธีไหว้บรรพบุรุษของเวียงลอ ขบวนแห่และงานแสดงแสงสีเสียง การแสดงทางวัฒนธรรม

4. งานกาชาดและงานฤดูหนาว จัดประมาณปลายเดือนธันวาคม-ต้นเดือนมกราคม ณ บริเวณสนามข้างสถานีขนส่ง จังหวัดพะเยา กิจกรรมจะมีการออกร้านของหน่วยงานราชการ การแสดงทางวัฒนธรรมและการประกวดต่างๆ

5. งานประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวงเดือนแปดเป็ง จัดวันที่ 15 พฤษภาคม จัดที่วัดศรีโคมคำ อำเภอเมือง ในงานมีประเพณีแห่ครัวตาน

6. งานเปิดโลกอุตสาหกรรมอัญมณี และของดีเมืองพะเยา ครั้งที่ 3 จัดระหว่างวันที่ 1-5 กุมภาพันธ์ณ ศูนย์อุตสาหกรรมอัญมณี ตำบลแม่กา อำเภอเมือง ในงานมีการแสดงการผลิตเครื่องประดับเงิน ทองคำ การเจียระไนเพชร

7. งานเทศกาลลิ้นจี่และของดีเมืองพะเยา จัดขึ้นที่กว๊านพะเยา กิจกรรมมีขบวนแห่ลิ้นจี่ ประกวดผลิตผลการเกษตร

8. งานบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง จัดวันที่ 5 มีนาคม ณ ลานอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง หน้ากว๊านพะเยา ในงานมีขบวนแห่เครื่องราชสักการะที่สวยงามยิ่งใหญ่

9. งานสืบสานตำนานไทลื้อ ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ สัปดาห์ที่ 2 ณ วัดพระธาตุสบแวน อำเภอเชียงคำ กิจกรรมจะมีขบวนแห่ การสาธิตศิลปวัฒนธรรมไทลื้อ นิทรรศการ

10. งานอนุสาวรีย์ผู้เสียสละ พตท.2324 จัดระหว่างวันที่ 31 มกราคม - 8 กุมภาพันธ์ ณ อนุสรณ์ผู้เสียสละ พตท. ในอำเภอเชียงคำ ในงานจะมีนิทรรศการ การออกร้านของหน่วยราชการ

สถานที่ท่องเที่ยว

อำเภอเมือง

1. อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ พะเยา เชียงราย และลำปาง รวมเนื้อที่ 731,250 ไร่ ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 16 เมษายน 2533

2. วัดลี ตั้งอยู่ที่บ้านหล่ายอิง ใกล้กับดรงเรียนเทศบาล 3 ตำบลเวียง เป็นวัดเก่าแก่ที่สำคัญของเมืองพะเยา

3. วัดศรีอุโมงค์คำ มีพระเจดีย์สมัยเชียงแสนที่มีสภาพสมบูรณ์ เป็นวัดที่ประดิษฐานพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองพะเยา นามว่า "หลวงพ่องามเมืองเรืองฤทธิ์"

4. วัดพระธาตุจอมทอง นมัสการเจดีย์พระธาตุจอมทอง และยังได้ชมทัศนียภาพอันสวยงามของกว๊านพะเยาจากยอดเขา

5. อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง อดีตกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาวลำดับที่ 9 ระหว่างปี พ.ศ. 1801 - 1841 เป็นยุคที่เจริญรุ่งเรืองมาก ประดิษฐานอยู่ที่สวนสาธารณะเทศบาลเมืองพะเยา (สวนสมเด็จย่า 90) หน้ากว๊านพะเยา เป็นพระสหายร่วมน้ำสาบานกับพ่อขุนเม็งรายแห่งเมืองเชียงราย

6. สถานีประมงน้ำจืดพะเยา และพระตำหนักกว๊านพะเยา ตั้งอยู่ถนนพหลโยธินระหว่างหลักกิโลเมตรที่ 734-735 เป็นสถานีเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด มีพิพิธภัณฑ์ปลาบึก แสดงเกี่ยวกับการเพาะพันธุ์ปลาบึกครั้งแรกของโลก โดยใช้พ่อแม่พันธุ์ที่เลี้ยงไว้ในบ่อดิน ปลาบึกเป็นปลาน้ำจืดไม่มีเกล็ด ขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โตเต็มที่ยาว 3 เมตร น้ำหนัก 250 กิโลกรัม

7. ศูนย์อุตสาหกรรมอัญมณี ตั้งอยู่ริมถนนพหลโยธิน กม.ที่ 723 ตำบลแม่กา ห่างจากตัวเมือง 14 กิโลเมตร จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นศูนย์กลางการอบรมอาชีพด้านอุตสาหกรรมสาขาอัญมณีและเครื่องประดับ

8. หอวัฒนธรรมนิทัศน์ อยู่ใกล้กับวัดศรีโคมคำ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีรูปแบบการตกแต่งสวยงามจัดแสดงโบราณวัตถุ เอกสารข้อมูลสำคัญทางประวัติศาสตร์ของจังหวัดพะเยา และเรื่องราวความเป็นมาทั้งด้านวรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น วัฒนธรรมประเพณี และวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวพะเยา เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 09.00-16.00 น. ค่าเข้าชม ชาวต่างชาติ 40 บาท ผู้ใหญ่ 20 บาท เด็ก 10 บาท โทร. 0 5441 0058-9

9. กว๊านพะเยา กว๊านพะเยา กว๊าน หมายถึง หนองน้ำหรือบึงน้ำขนาดใหญ่ คำนี้มีใช้ในท้องถิ่นล้านนาเฉพาะที่จังหวัดพะเยาแห่งเดียวเท่านั้น

10. หมู่บ้านทำผลิตภัณฑ์จากผักตบชวา อยู่ที่บ้านสันป่าม่วงใช้เส้นทางเดียวกับทางไปหมู่บ้านทำครกและโม่หิน ห่างกันประมาณ 2 กิโลเมตร ชาวป่าม่วงได้รวมตัวกันเป็นกลุ่มขึ้นทำเป็นงานอดิเรก ผลิตภัณฑ์ที่ทำจากผักตบชวา ได้แก่ หมวก กระเป๋า จานรองแก้ว และของประดับตกแต่งต่างๆ

อำเภอจุน

1. วัดพระธาตุขิงแกง ห่างจากอำเภอจุนตามทางหลวงหมายเลข 1021 ถึงบ้านธาตุขิงแกงประมาณ 10 กิโลเมตร แยกขวาเป็นทางเดินไปอีก 300 เมตร

2. โบราณสถานเวียงลอ อยู่ห่างอำเภอจุนตามทางหลวงหมายเลข 1021 ถึงบ้านห้วยงิ้ว ประมาณ 17 กิโลเมตร มีทางแยกเป็นทางเดินถึงบ้านน้ำจุนอีกประมาณ 12 กิโลเมตร

อำเภอเชียงคำ

1. วัดพระธาตุสบแวน เป็นที่ประดิษฐานองค์พระธาตุเจดีย์ที่มีอายุเก่าแก่มาก

2. อนุสรณ์ผู้เสียสละ เป็นอนุสรณ์สถานที่สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงวีรกรรมของพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ได้พลีชีพในการสู้รบเพื่อรักษาอธิปไตยในพื้นที่ชายแดนจังหวัดพะเยาและเชียงราย

3. ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ ตั้งอยู่ที่วัดหย่วนในอำเภอเชียงคำ

4. วัดพระเจ้านั่งดิน อยู่ในตำบลเวียง ไปตามทางหลวง 1148 ห่างจากตัวอำเภอ 4 กิโลเมตร เป็นวัดที่องค์พระประธานของวัดไม่มีฐานชุกชีรองรับเหมือนกับพระประธานองค์อื่นๆ เคยมีราษฎรสร้างฐานชุกชีเพื่ออัญเชิญพระประธานขึ้นประดิษฐาน แต่ปรากฏว่าพยายามยกเท่าไรก็ยกไม่ขึ้น จึงเรียกสืบต่อกันมาว่า พระนั่งดิน

5. วัดนันตาราม อยู่ที่บ้านดอนไชย ไม่ปรากฎว่าสร้างเมื่อไร เป็นวัดที่มีศิลปะแบบไทยใหญ่ ตัววิหารสร้างด้วยไม้สักทั้งหลังตกแต่งลวดลายฉลุไม้อย่างสวยงามตามส่วนประกอบต่างๆ เช่น หน้าต่าง หน้าบัน ระเบียง เป็นต้น ภายในวัดมีพิพิธภัณฑ์ธนบัตรเก่า เครื่องใช้โบราณ ผ้าลายโบราณ ภาพวาดโบราณเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการเทศน์มหาชาติแต่ละตอน เปิดให้เข้าชมเวลา 08.00 - 18.00 น.

6. วัดแสนเมืองมา สร้างในสมัยรัชกาลที่ 1 ราว พ.ศ.2351 สร้างโดยชาวเมืองมาง มณฑลยูนานที่ถูกเจ้าเมืองน่านกวาดต้อนมาจนกระทั่งมาตั่งถิ่นฐานที่อำเภอเชียงคำนี้

อำเภอเชียงม่วน

1. วัดท่าฟ้าใต้ บนเส้นทางสายปง-เชียงม่วน สร้างเมื่อ พ.ศ. 2311โดยครูธรรมเสนาและพ่อเฒ่าแสนอัฐิ ผู้นำชาวไทลื้อซึ่งอพยพมาจากสิบสองปันนา ลักษณะตัวพระอุโบสถเป็นทรงเตี้ยก่ออิฐถือปูน

อำเภอดอกคำใต้

1. อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอดอกคำใต้ อำเภอปง และอำเภอเชียงม่วน มีพื้นที่ทั้งหมด 462,775 ไร่ พื้นที่ประกอบไปด้วยเทือกเขาสลับซับซ้อน

2. น้ำตกห้วยชมพู น้ำตกห้วยชมพูเป็นน้ำตกที่มีสีสวยงามตามธรรมชาติ โดยเฉพาะในช่วงเดือน กันยายน - ธันวาคม จะพบกับพันธุ์ไม่นานาชนิด ป่าเขาลำเนาไพร และดอกไม้ตามธรรมชาติ ที่สวยงาม ชมทะเลหมอกที่ยอดดอย

อำเภอปง

1. ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปังค่า เริ่มดำเนินงานเมื่อ พ.ศ.2530 ในเขตหมู่บ้านปางค่า ต.ผาช้างน้อย เพื่อส่งเสริมอาชีพให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขิ้นและป้องกันปัญหาการบุกรุกทำลายป่า ตลอดจนส่งเสริมคุณภาพชีวิตของราษฎรให้ดีขึ้น พื้นที่เป็นภูเขาและเนินเขา อุณหภูมิเฉลี่ย 25.8 องศาเซลเซียส ประชากรประกอบด้วยชนเผ่าม้ง และเผ่าเย้า ศูนย์พัฒนา

2. วนอุทยานภูลังกา สัมผัสทะเลหมอก ดอกไม้ป่า พิชิตภูลังกา ภูนม ชมอาทิตย์ขึ้นลง เข้าดงก่อโบราณ กังวาลเสียงนก น้ำตกสวยใส ประทับใจดอกโคลงเคลง

อำเภอแม่ใจ

1. อุทยานแห่งชาติภูซาง อุทยานแห่งชาติภูซาง เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาดอยผาหม่น อยู่ในเขตกิ่งอำเภอภูซาง อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย มีอาณาเขตติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวเป็นแนวเขตยาวประมาณ 30 กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งหมด 178,049 ไร่

2. อุทยานแห่งชาติแม่ปืม (ดอยงาม) อุทยานแห่งชาติแม่ปืม อุทยานแห่งชาติป่าแม่ปืม ได้ดำเนินการสำรวจและจัดตั้งมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2537 มีพื้นที่อยู่ใน จังหวัดเชียงรายและจังหวัดพะเยา มีเนื้อที่ประมาณ 356 ตารางกิโลเมตร หรือ 222,500 ไร่ โดยมีพื้นที่ 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยปุย อ.เมือง จ.เชียงราย เนื้อที่ 67,500 ไร่